Kanser tanısı alan bir kişinin önünde kısa sürede çok sayıda yeni kavram belirir. Cerrahi onkoloji, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, patoloji, radyoloji… Bunların her birinin kanser tedavisindeki yeri farklıdır. Bu nedenle “Cerrahi onkoloji doktoru ne yapar?”, “Hangi kanserlere bakar?” veya “Kanser teşhisi konulduğunda doğrudan cerrahi onkolojiye mi gidilir?” sorularının yanıtı her hasta için aynı değildir.
Cerrahi onkoloji, kanserin cerrahi yöntemlerle tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir alandır. Cerrahi onkoloji doktorları özellikle ameliyatla çıkarılması mümkün olan solid tümörlerin değerlendirilmesi, ameliyatın gerekip gerekmediğinin belirlenmesi, uygun cerrahi yöntemin planlanması ve ameliyat sonrası sürecin yönetilmesinde görev alır. Ancak günümüzde kanser cerrahisi çoğu zaman tek başına yürütülen bir tedavi değildir. Hastanın durumu; tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji, nükleer tıp ve patoloji gibi farklı branşlarla birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle iyi bir cerrahi onkoloji değerlendirmesinin temelinde yalnızca “ameliyat yapılabilir mi?” sorusu değil, ameliyatın hasta için doğru zamanda ve doğru kapsamda yapılıp yapılmayacağı sorusu da bulunur.
Cerrahi onkoloji nedir?
Cerrahi onkoloji, kanser hastalıklarının cerrahi açıdan değerlendirilmesi ve uygun hastalarda cerrahi tedavisinin gerçekleştirilmesiyle ilgilenen bir uzmanlık alanıdır.
Cerrahi onkolojinin çalışma alanı yalnızca tümörün çıkarılmasından ibaret değildir. Hastanın tanısının kesinleştirilmesi, hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesi, tümörün ameliyatla tamamen veya mümkün olan en uygun şekilde çıkarılıp çıkarılamayacağının belirlenmesi ve cerrahinin diğer tedavilerle nasıl sıralanacağının planlanması da sürecin parçalarıdır.
Özellikle karın içi organların kanserleri, meme ve tiroid kanserleri, bazı yumuşak doku tümörleri ve periton yüzeyini tutan maligniteler cerrahi onkolojinin önemli çalışma alanları arasında yer alabilir. Bununla birlikte her kanser türünün cerrahi tedavisi aynı uzmanlık dalının kapsamında değildir. Örneğin akciğer kanserlerinin cerrahisi çoğunlukla göğüs cerrahisi, beyin tümörlerinin cerrahisi beyin ve sinir cerrahisi, kadın genital sistem kanserlerinin cerrahisi ise jinekolojik onkoloji gibi ilgili alanlarda yürütülür.
Türkiye’deki cerrahi onkoloji kliniklerinin çalışma alanları arasında gastrointestinal sistem, karaciğer-pankreas-safra yolları, meme, tiroid ve diğer endokrin organlar, peritoneal yüzey maligniteleri, retroperitoneal tümörler ve bazı sarkomlar bulunabilmektedir.
Cerrahi onkoloji doktoru ne yapar?
Cerrahi onkoloji doktorunun görevi, kanser tanısı alan her hastayı ameliyata yönlendirmek değildir. Öncelikle hastalığın özelliklerini ve cerrahinin tedavi planındaki yerini değerlendirir.
Muayene sırasında hastanın mevcut tanısı, patoloji sonuçları, görüntüleme tetkikleri, önceki tedavileri ve genel sağlık durumu birlikte ele alınabilir.
Cerrahi onkoloji uzmanının değerlendirdiği başlıca konular şunlardır:
- Tümörün bulunduğu organ ve bölge
- Tümörün boyutu ve çevre dokularla ilişkisi
- Hastalığın bölgesel lenf bezlerine veya uzak organlara yayılıp yayılmadığı
- Tümörün cerrahi olarak çıkarılabilir olup olmadığı
- Ameliyat öncesinde kemoterapi, immünoterapi veya başka bir sistemik tedavi gerekip gerekmediği
- Radyoterapinin tedavi planındaki yeri
- Uygulanabilecek cerrahi yöntemin kapsamı
- Ameliyat sonrasında ek tedavi gerekip gerekmediği
Bazı hastalarda ameliyat ilk tedavi olabilir. Bazı hastalarda ise önce sistemik tedavi veya radyoterapi uygulanması ve ardından cerrahinin değerlendirilmesi daha uygun olabilir. Özellikle lokal ileri hastalıklarda tedavilerin hangi sırayla uygulanacağı önemli bir karar konusudur.
Cerrahi onkoloji hangi kanserlere bakar?
Cerrahi onkolojinin kapsamı hastaneye, cerrahın özel deneyim alanına ve kanser türüne göre değişebilir. Genel olarak aşağıdaki kanserlerde cerrahi onkoloji değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Mide ve yemek borusu kanserleri
Mide ve özofagus kanserlerinde cerrahinin kapsamı, tümörün bulunduğu bölgeye, hastalığın evresine ve hastanın genel durumuna göre değişir.
Bazı hastalarda ameliyat öncesi sistemik tedaviler uygulanabilir. Cerrahi sonrasında ise patoloji sonucuna göre ek tedavi planlanabilir.
Bu nedenle yalnızca endoskopide bir tümör görülmesi, doğrudan ameliyat olunacağı anlamına gelmez. Öncelikle hastalığın evresi ve tedavi sıralaması belirlenir.
Kolon ve rektum kanserleri
Kolon ve rektum kanserlerinde cerrahi, tedavinin önemli bileşenlerinden biridir. Ancak kolon ve rektum anatomik olarak birbirinden farklı olduğu için tedavi yaklaşımı da her zaman aynı değildir.
Özellikle rektum kanserlerinde ameliyatın zamanlaması, radyoterapi ve sistemik tedavilerle ilişkisi ayrıntılı biçimde değerlendirilir.
Karaciğer, pankreas ve safra yolları kanserleri
Hepatopankreatobilier cerrahi, teknik açıdan karmaşık kanser cerrahilerinin önemli bir bölümünü oluşturur.
Karaciğer tümörlerinde tümörün sayısı, büyüklüğü, yerleşimi ve karaciğerin kalan kısmının durumu değerlendirilir. Pankreas ve safra yolu kanserlerinde ise tümörün çevredeki damarlarla ve diğer anatomik yapılarla ilişkisi cerrahi karar açısından önem taşır.
Bazı hastalarda ameliyat öncesi tedavilerle tümörün cerrahiye uygun hale gelip gelemeyeceği de değerlendirilir.
Meme kanserleri
Meme kanserinin cerrahi tedavisi, meme koruyucu cerrahiden mastektomiye ve gerekli durumlarda koltuk altı lenf nodlarının değerlendirilmesine kadar farklı yaklaşımları içerebilir.
Cerrahi karar; tümörün özellikleri, memedeki yerleşimi, hastalığın yaygınlığı ve diğer tedavilerle birlikte değerlendirilir.
Bazı hastalarda onkoplastik cerrahi veya meme rekonstrüksiyonu da tedavi planının bir parçası olabilir.
Tiroid ve diğer endokrin sistem tümörleri
Tiroid kanserlerinde cerrahi tedavinin kapsamı hastalığın türüne ve yaygınlığına göre değişir. Bazı hastalarda yalnızca tiroidin bir bölümünün çıkarılması düşünülürken, bazı durumlarda daha geniş cerrahi gerekebilir.
Cerrahi onkoloji; tiroid dışında adrenal bez ve diğer bazı endokrin organların malign tümörlerinin cerrahi tedavisinde de rol alabilir.
Periton ve karın içi tümörler
Bazı kanserlerde hastalık karın içindeki periton yüzeylerine yayılabilir. Bu hastalarda standart cerrahiden farklı, ileri düzey cerrahi teknikler gündeme gelebilir.
Seçilmiş hastalarda sitoredüktif cerrahi (CRS) ve HIPEC, yani hipertermik intraperitoneal kemoterapi gibi yöntemler değerlendirilebilir. Ancak bu tedaviler her periton metastazı bulunan hastaya uygun değildir; hastalığın yaygınlığı, tümörün özellikleri, hastanın genel durumu ve tümörün cerrahi olarak ne ölçüde çıkarılabileceği gibi birçok faktör dikkate alınır.
Cerrahi onkoloji ile genel cerrahi arasındaki fark nedir?
Cerrahi onkoloji ve genel cerrahi birbirinden tamamen bağımsız alanlar değildir.
Cerrahi onkoloji, özellikle kanser cerrahisinin değerlendirilmesi ve uygulanması konusunda ileri düzey uzmanlaşmayı ifade eder. Türkiye’de cerrahi onkoloji, genel cerrahi uzmanlığı sonrasında yan dal uzmanlığı olarak yürütülebilmektedir. Sağlık Bakanlığına bağlı eğitim kurumlarında cerrahi onkoloji yan dal eğitimi verilmektedir.
Genel cerrahi uzmanları da birçok kanser ameliyatını gerçekleştirebilir. Hangi hastanın genel cerrahiye, hangi hastanın cerrahi onkolojiye başvurmasının uygun olduğu ise kanserin türüne, ameliyatın karmaşıklığına, hastanenin olanaklarına ve hekimin özel çalışma alanına göre değişebilir.
Bu nedenle “kanser varsa mutlaka cerrahi onkolojiye gidilmelidir” şeklinde genel bir kural koymak doğru değildir.
Kanser tanısı alan kişi ne zaman cerrahi onkolojiye başvurmalı?
Cerrahi onkoloji değerlendirmesi özellikle ameliyatın tedavide yer almasının düşünüldüğü solid tümörlerde önem kazanır.
Örneğin patoloji sonucu kanser ile uyumlu bulunan bir mide, kolon, karaciğer, pankreas veya meme tümöründe cerrahi tedavinin mümkün olup olmadığı değerlendirilebilir.
Ancak ilk başvurunun hangi branşa yapılacağı kanserin türüne göre değişebilir. Bazı hastalar doğrudan cerrahi onkoloji tarafından değerlendirilirken, bazı hastalarda tanı süreci başka bir uzmanlık alanında başlayabilir.
Kanser tanısı kesinleştiğinde önemli olan, hastanın tek bir branş tarafından değil, gerektiğinde ilgili uzmanlıkların birlikte değerlendirdiği bir tedavi planına ulaşmasıdır.
Her kanser hastasına ameliyat yapılır mı?
Hayır.
Ameliyat kararı yalnızca “tümör var mı?” sorusuna göre verilmez.
Kanserin evresi, tümörün bulunduğu yer, çevre dokularla ilişkisi, uzak metastazların varlığı, hastanın genel sağlık durumu ve diğer tedavi seçeneklerinin etkisi birlikte değerlendirilir.
Bazı tümörler ameliyatla çıkarılabilir. Bazılarında ameliyat öncesinde ilaç tedavisi veya radyoterapi uygulanması gerekebilir. Bazı ileri evre hastalıklarda ise ameliyatın sağlayacağı yarar sınırlı olabilir ve sistemik tedaviler ön plana çıkabilir.
Öte yandan metastatik hastalık da her zaman “ameliyat yapılamaz” anlamına gelmez. Özellikle bazı kanser türlerinde ve seçilmiş hastalarda metastazların cerrahi olarak çıkarılması tedavi planının bir parçası olabilir. Bunun uygun olup olmadığı multidisipliner değerlendirme ile belirlenir.
Ameliyat öncesinde hangi değerlendirmeler yapılır?
Cerrahi planlama öncesinde hastalığın anatomik yaygınlığını ve hastanın ameliyatı kaldırabilecek genel durumunu anlamaya yönelik değerlendirmeler yapılır.
Bunlar arasında kan testleri, görüntüleme yöntemleri, endoskopik incelemeler, patoloji raporunun değerlendirilmesi ve gerektiğinde ileri görüntüleme yöntemleri bulunabilir.
Kanserin türüne bağlı olarak bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans görüntüleme, PET/BT veya başka incelemeler istenebilir.
Buradaki amaç yalnızca tümörü görmek değildir. Tümörün nerede olduğu, ne kadar yayıldığı ve cerrahinin nasıl planlanabileceği hakkında yeterli bilgi elde etmektir.
Multidisipliner tümör konseyi neden önemlidir?
Modern kanser tedavisi çoğu zaman birden fazla uzmanlık alanının birlikte karar vermesini gerektirir.
Cerrahi onkoloji uzmanının yanı sıra tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji, nükleer tıp ve patoloji gibi branşlar hastalığın özelliğine göre tedavi planına katkı sağlayabilir. Gerektiğinde gastroenteroloji, göğüs hastalıkları, göğüs cerrahisi, kadın hastalıkları ve doğum, plastik cerrahi veya başka uzmanlık alanları da sürece dahil olabilir.
Örneğin bir hastada “önce ameliyat mı, önce ilaç tedavisi mi?” sorusunun yanıtı yalnızca cerrahinin teknik açıdan mümkün olup olmamasıyla belirlenmez.
Tümörün biyolojik özellikleri, görüntüleme bulguları, patoloji ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilir.
Bu yaklaşım, kanser tedavisinin farklı aşamalarının birbirinden kopuk yürütülmesini önlemeye yardımcı olur.
Açık, laparoskopik ve robotik kanser cerrahisi arasındaki fark nedir?
Kanser cerrahisinde cerrahi yaklaşım hastalığa göre değişebilir.
Açık cerrahi, daha geniş bir kesi aracılığıyla ameliyatın gerçekleştirilmesidir. Özellikle geniş veya karmaşık tümörlerde gerekli olabilir.
Laparoskopik cerrahi, karın bölgesinde daha küçük kesilerden kamera ve özel cerrahi aletlerle yapılan ameliyatları ifade eder.
Robotik cerrahi ise cerrahın bir robotik cerrahi sistemi üzerinden özel aletleri yönettiği minimal invaziv bir cerrahi yöntemdir.
Minimal invaziv yöntemlerin bazı hastalarda ameliyat sonrası iyileşme açısından avantajları olabilir. Ancak kanser cerrahisinde yöntemin yalnızca kesi boyutuna göre seçilmesi doğru değildir. Öncelik, tümörün onkolojik açıdan uygun şekilde çıkarılabilmesi ve hastaya güvenli bir cerrahi uygulanmasıdır.
Dolayısıyla “robotik ameliyat her zaman daha iyidir” veya “açık ameliyat daha başarılıdır” gibi genellemeler doğru değildir. Uygun yöntem tümörün özelliklerine ve hastanın durumuna göre belirlenir.
Kanser ameliyatından sonra süreç nasıl ilerler?
Ameliyatın tamamlanması kanser tedavisinin her zaman sona erdiği anlamına gelmez.
Çıkarılan dokular patolojik olarak incelenir. Patoloji raporunda tümörün tipi, derecesi, lenf nodu durumu, cerrahi sınırlar ve hastalığa özgü diğer özellikler değerlendirilir.
Bu bilgiler, ameliyat sonrası tedavi gerekip gerekmediğinin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Bazı hastalarda kemoterapi, hedefe yönelik tedavi, immünoterapi veya radyoterapi gündeme gelebilir. Bazı hastalarda ise düzenli takip yeterli olabilir.
Bu nedenle ameliyat sonrası patoloji raporu, sonraki tedavi planının önemli parçalarından biridir.
Cerrahi onkoloji doktoru seçerken nelere dikkat edilmeli?
“En iyi cerrahi onkoloji doktoru” arayışı yerine, kişinin hastalığına uygun deneyime ve çalışma alanına sahip bir uzmanı bulmaya odaklanmak daha anlamlıdır.
Doktor seçerken şu noktalar dikkate alınabilir:
- Hangi kanser türleri üzerinde yoğunlaştığı
- İlgilenilen tümör için cerrahi deneyiminin bulunup bulunmadığı
- Gerekli durumlarda multidisipliner ekip ile çalışılıp çalışılmadığı
- Ameliyatın yapılacağı merkezin gerekli altyapıya sahip olup olmadığı
- Ameliyat sonrası bakım ve takip imkanları
- Hastaya alternatif tedavi seçeneklerinin açıklanıp açıklanmadığı
- Cerrahinin olası yararları ve risklerinin anlaşılır biçimde anlatılıp anlatılmadığı
Özellikle karmaşık ve ileri evre kanserlerde yalnızca cerrahın değil, cerrahinin gerçekleştirileceği merkezin deneyimi ve multidisipliner yapısı da önem taşıyabilir.
Cerrahi onkoloji muayenesine giderken hangi belgeler götürülmeli?
Daha önce yapılmış tetkiklerin mümkün olduğunca eksiksiz götürülmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Özellikle:
- Patoloji raporu
- Biyopsi sonucu
- BT, MR veya PET/BT raporları
- Görüntüleme CD’leri veya dijital kayıtları
- Daha önceki ameliyat raporları
- Kullanılan ilaçların listesi
- Daha önce alınmış kemoterapi veya radyoterapi bilgileri
yanınızda bulunabilir.
Patoloji materyalinin yeniden değerlendirilmesinin gerekli olduğu bazı durumlarda, daha önce alınmış biyopsi materyalinin bulunduğu merkezden temin edilmesi de istenebilir.
İkinci görüş almak gerekli midir?
Kanser tanısı sonrasında ikinci bir uzman görüşü almak, özellikle önemli bir cerrahi karar söz konusu olduğunda makul bir seçenek olabilir.
İkinci görüş almak, ilk hekimin kararının yanlış olduğu anlamına gelmez. Kanser tedavisinde bazı hastalarda birden fazla kabul edilebilir yaklaşım bulunabilir ve tedavi sıralaması hastalığın özelliklerine göre değişebilir.
İkinci görüş için mevcut patoloji ve görüntüleme sonuçlarının paylaşılması, değerlendirmenin daha sağlıklı yapılmasına yardımcı olur.
Burada amaç mümkün olduğunca çok doktora başvurmak değil, tedavi planının neden önerildiğini ve alternatiflerin bulunup bulunmadığını anlamaktır.
Cerrahi onkoloji doktoruna hangi sorular sorulabilir?
Muayene sırasında hastaların tedavi planının ayrıntılarını sorması oldukça doğaldır.
Şu sorular görüşmeyi daha anlaşılır hale getirebilir:
- Benim kanserimde cerrahinin amacı nedir?
- Ameliyat gerekli mi, yoksa başka tedavi seçenekleri de var mı?
- Ameliyat öncesinde başka bir tedavi uygulanması gerekiyor mu?
- Tümörün tamamen çıkarılması mümkün görünüyor mu?
- Hangi cerrahi yöntem planlanıyor ve neden?
- Lenf bezlerinin çıkarılması veya değerlendirilmesi gerekecek mi?
- Ameliyatın önemli riskleri nelerdir?
- Ameliyattan sonra başka bir tedaviye ihtiyaç duyulabilir mi?
- Patoloji sonucundan sonra tedavi planı değişebilir mi?
- Takip nasıl yapılacak?
Bu soruların yanıtları kişiden kişiye değişebileceği için, internet üzerindeki genel bilgiler kişinin kendi tedavi planının yerine geçmez.
Cerrahi onkoloji yalnızca ameliyatla mı ilgilenir?
Hayır.
Cerrahi onkolojinin merkezinde kanser cerrahisi bulunsa da uzmanlık alanı, ameliyatın hastalık sürecindeki yerinin değerlendirilmesini de kapsar.
Bazı hastalarda cerrahi yapılmadan önce tümörün küçültülmesi hedeflenebilir. Bazı hastalarda ameliyat sonrasında ek tedavi gerekir. Bazı ileri evre veya tekrarlayan kanserlerde ise daha önce uygulanmış tedaviler, mevcut hastalık ve cerrahi seçenekler yeniden değerlendirilir.
Bu nedenle cerrahi onkoloji, kanser tedavisinin diğer alanlarından bağımsız düşünülebilecek bir bölüm değildir. Güncel yaklaşımda cerrahi, sistemik tedaviler ve radyoterapi arasındaki doğru zamanlama önem taşır.
Cerrahi onkoloji ile ilgili bilinmesi gereken en önemli nokta
Cerrahi onkoloji doktorunun temel görevi yalnızca bir tümörü ameliyatla çıkarmak değildir. Doğru hastada, doğru zamanda, hastalığın özelliklerine uygun ve mümkün olduğunca güvenli bir cerrahi yaklaşımın belirlenmesine katkı sağlamaktır.
Kanser tedavisinde tek bir yöntemin bütün hastalar için geçerli olması beklenmez. Aynı kanser türüne sahip iki kişinin bile tümörün evresi, biyolojik özellikleri, genel sağlık durumu ve daha önce aldığı tedaviler nedeniyle farklı tedavi planları olabilir.
Bu nedenle cerrahi onkoloji değerlendirmesi, çoğu zaman kapsamlı bir kanser tedavi planının yalnızca bir parçasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Cerrahi onkoloji doktoru hangi hastalıklara bakar?
Başta mide, yemek borusu, kolon ve rektum, karaciğer, pankreas, safra yolları, meme ve tiroid kanserleri olmak üzere çeşitli solid tümörlerin cerrahi değerlendirme ve tedavisinde görev alabilir. Çalışma alanı uzmana ve merkeze göre değişebilir.
Kanser tanısı alan herkes cerrahi onkolojiye gitmeli mi?
Hayır. Kanserin türüne ve tedavi seçeneklerine göre hastanın tıbbi onkoloji, ilgili organ cerrahisi, radyasyon onkolojisi veya başka bir uzmanlık alanında değerlendirilmesi gerekebilir.
Cerrahi onkoloji ile genel cerrahi aynı şey midir?
Aynı değildir. Cerrahi onkoloji, kanser cerrahisi konusunda uzmanlaşmış bir alandır ve Türkiye’de genel cerrahi uzmanlığı sonrasında yan dal uzmanlığı şeklinde yürütülebilir.
Metastaz varsa ameliyat yapılamaz mı?
Her zaman böyle değildir. Bazı kanser türlerinde ve seçilmiş hastalarda metastatik odakların cerrahi olarak çıkarılması tedavi planında yer alabilir. Karar hastalığın yaygınlığı ve hastanın genel durumuyla birlikte değerlendirilir.
Kanser ameliyatından önce kemoterapi verilebilir mi?
Bazı kanserlerde ameliyat öncesi sistemik tedavi uygulanabilir. Bunun amacı tümörün küçültülmesi, hastalığın kontrol altına alınması veya cerrahinin tedavi planındaki etkinliğinin artırılması olabilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu kanser türüne ve evresine göre değişir.
Cerrahi onkoloji muayenesine giderken patoloji raporu götürülmeli mi?
Evet. Patoloji raporu, biyopsi sonucu ve mevcut görüntüleme sonuçları cerrahi değerlendirme açısından önemli bilgiler sağlayabilir. Önceki ameliyat ve tedavilere ilişkin belgelerin de paylaşılması yararlı olabilir.
