Göğüs bölgesinde ortaya çıkan her hastalık aynı uzmanlık alanına girmez. Akciğerlerde görülen bir nodül, akciğer çevresinde sıvı birikmesi, tekrarlayan pnömotoraks, göğüs duvarındaki bir kitle veya yemek borusuyla ilgili bazı cerrahi hastalıklar farklı değerlendirme süreçleri gerektirebilir. Bu noktada göğüs cerrahisi doktorları, göğüs kafesi içinde yer alan organ ve dokuların cerrahi hastalıklarının tanı ve tedavi sürecinde görev alan uzmanlardır.
Göğüs cerrahisi yalnızca akciğer kanseri ameliyatlarından ibaret değildir. Akciğer, plevra, mediasten, yemek borusu, soluk borusu, diyafram ve göğüs duvarını ilgilendiren çok çeşitli hastalıklar bu uzmanlık alanının kapsamına girebilir. Cerrahi gerekip gerekmediği ise hastalığın türüne, yaygınlığına, kişinin genel sağlık durumuna ve mevcut diğer tedavi seçeneklerine göre değerlendirilir.
Göğüs cerrahisi nedir?
Göğüs cerrahisi, tıptaki adıyla torasik cerrahi, göğüs kafesi içerisindeki yapıların cerrahi hastalıklarıyla ilgilenen bir uzmanlık alanıdır.
Kalp ve büyük damarların cerrahisi çoğunlukla kalp ve damar cerrahisinin alanına girerken, göğüs cerrahisinin temel çalışma alanları arasında özellikle akciğerler, plevra, mediasten, soluk borusu, yemek borusu, diyafram ve göğüs duvarı bulunur. Uygulamada uzmanlık sınırları ve ameliyatın niteliğine göre farklı branşlarla ortak değerlendirmeler de yapılabilir.
Bu nedenle “Göğüs cerrahisi doktoru hangi hastalıklara bakar?” sorusunun cevabı yalnızca akciğer hastalıklarıyla sınırlı değildir.
Göğüs cerrahları;
- Akciğer tümörlerinin cerrahi tedavisinde,
- Akciğer nodüllerinin değerlendirilmesinde ve gerektiğinde cerrahi örnekleme yapılmasında,
- Pnömotoraks gibi bazı akciğer ve plevra sorunlarında,
- Plevral sıvı ve plevrayı ilgilendiren bazı hastalıklarda,
- Mediastendeki kitle ve tümörlerde,
- Göğüs duvarı tümörlerinde,
- Soluk borusunun bazı hastalıklarında,
- Yemek borusunun bazı iyi huylu ve kötü huylu hastalıklarında,
- Diyafram ve göğüs kafesini ilgilendiren bazı yapısal sorunlarda
cerrahi değerlendirme ve tedavi sürecinde görev alabilir.
Göğüs cerrahisi doktoru ne yapar?
Bir göğüs cerrahına başvurulduğunda her hastaya doğrudan ameliyat önerilmesi beklenmemelidir. Cerrahinin gerekip gerekmediği, öncelikle hastalığın doğru şekilde tanımlanmasına bağlıdır.
İlk değerlendirmede kişinin şikâyetleri, daha önceki hastalıkları, kullandığı ilaçlar, sigara öyküsü ve mevcut tetkikleri gözden geçirilebilir. Akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi, PET/BT, solunum testleri, bronkoskopi veya biyopsi gibi incelemeler hastalığın niteliğine göre gündeme gelebilir.
Özellikle akciğerde bir kitle veya nodül saptandığında cerrahi karar yalnızca görüntüleme sonucuna göre verilmez. Nodülün özellikleri, büyüme durumu, kişinin risk faktörleri ve gerekiyorsa patolojik değerlendirme birlikte ele alınır.
Bazı hastalarda göğüs cerrahisi uzmanı, cerrahiye gerek olmadığını ve takip veya başka bir tedavi yaklaşımının daha uygun olduğunu da belirtebilir.
Tanı sürecindeki rolü
Göğüs cerrahisinin rolü sadece tedavi edici ameliyatlarla sınırlı değildir. Bazı durumlarda tanı amacıyla dokudan örnek alınması veya göğüs boşluğunun doğrudan değerlendirilmesi gerekebilir.
Örneğin akciğer, plevra veya mediastende bulunan ve başka yöntemlerle yeterince değerlendirilemeyen bir lezyon için cerrahi biyopsi düşünülebilir.
Bu nedenle “cerrah” kelimesi her zaman “ameliyat olacak” anlamına gelmez. Cerrahın değerlendirmesi, hastalığın cerrahi açıdan ele alınıp alınamayacağını belirlemek açısından önemlidir.
Göğüs cerrahisi hangi hastalıklara bakar?
Göğüs cerrahisinin kapsamı oldukça geniştir. Hastalıkları birkaç ana başlık altında değerlendirmek daha anlaşılır olabilir.
Akciğer kanseri ve akciğer tümörleri
Göğüs cerrahisinin en bilinen çalışma alanlarından biri akciğer kanserinin cerrahi tedavisidir.
Akciğer kanserinde ameliyat kararı; tümörün türü, evresi, akciğer içerisindeki ve çevresindeki yerleşimi, lenf nodlarının durumu ve kişinin genel sağlık özellikleri gibi birçok faktöre bağlıdır.
Uygun hastalarda akciğerin tümünü çıkarmak yerine yalnızca hastalıklı bölümün çıkarılması mümkün olabilir. Cerrahi seçenekler arasında wedge rezeksiyon, segmentektomi, lobektomi ve seçilmiş durumlarda pnömonektomi bulunur. Hangi yöntemin uygun olduğu hastaya ve hastalığın özelliklerine göre belirlenir.
Akciğerde görülen her nodülün kanser anlamına gelmediğini de özellikle belirtmek gerekir. Ancak bazı nodüller ileri değerlendirme gerektirebilir. Bu nedenle görüntülemede akciğer nodülü saptanması durumunda takip gerekip gerekmediğinin hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Pnömotoraks
Halk arasında “akciğer sönmesi” olarak bilinen pnömotoraks, akciğer ile göğüs duvarı arasındaki plevral boşlukta hava birikmesi sonucu akciğerin kısmen veya tamamen kollabe olmasıyla ortaya çıkabilir.
Bazı pnömotoraks vakaları göğüs tüpü gibi cerrahi dışı girişimlerle tedavi edilebilir. Ancak özellikle tekrarlayan pnömotoraks veya belirli yapısal nedenlerin bulunduğu durumlarda göğüs cerrahisi değerlendirmesi gerekebilir.
Cerrahi tedavide hava kaçağına neden olan yapılar ve plevra değerlendirilebilir. Uygulanacak yöntem hastanın durumuna göre değişir.
Plevra hastalıkları
Plevra, akciğerlerin çevresini ve göğüs kafesinin iç yüzünü kaplayan ince zardır.
Plevral efüzyon, yani akciğer çevresinde sıvı birikmesi, çok farklı hastalıkların sonucunda gelişebilir. Her plevral sıvı birikiminin cerrahi tedavi gerektirmediği unutulmamalıdır.
Ancak sıvının nedeninin belirlenmesi, tekrar etmesi, enfeksiyonla ilişkili olması veya başka bir hastalıkla bağlantılı bulunması halinde göğüs hastalıkları ve göğüs cerrahisi başta olmak üzere ilgili uzmanlıkların değerlendirmesi gerekebilir.
Plevrayı ilgilendiren tümörler ve mezotelyoma gibi hastalıklar da göğüs cerrahisinin çalışma alanları arasındadır.
Mediasten hastalıkları ve kitleleri
Akciğerlerin arasında bulunan bölgeye mediasten adı verilir. Bu bölgede timus bezi, lenf nodları, büyük damarlar ve başka anatomik yapılar bulunur.
Mediastende görüntüleme sırasında bir kitle veya büyümüş lenf nodu saptanması, tek başına belirli bir hastalık anlamına gelmez. Kistin, iyi huylu bir oluşumun, tümörün veya başka bir durumun söz konusu olup olmadığı ileri incelemelerle belirlenebilir.
Gerektiğinde biyopsi veya cerrahi çıkarma amacıyla göğüs cerrahisi devreye girebilir.
Yemek borusu hastalıkları
Göğüs cerrahisinin çalışma alanlarından biri de yemek borusunun bazı hastalıklarıdır.
Özellikle;
- Yemek borusu kanseri,
- Akalazya,
- Bazı yemek borusu darlıkları,
- Özofagus divertikülleri,
- Bazı reflü ve hiatal herni vakaları
cerrahi açıdan değerlendirilebilir.
Bununla birlikte yemek borusu hastalıkları çoğu zaman gastroenteroloji, genel cerrahi, onkoloji ve diğer ilgili branşlarla birlikte değerlendirilir.
Göğüs duvarı hastalıkları
Göğüs kafesini oluşturan kaburgalar, göğüs kemiği, kaslar ve yumuşak dokular da göğüs cerrahisinin ilgi alanına girebilir.
Göğüs duvarında bulunan bazı tümörler, doğuştan göğüs kafesi deformiteleri ve seçilmiş rekonstrüksiyon gereksinimleri cerrahi değerlendirme gerektirebilir.
Kepçe göğüs (pektus ekskavatum) ve güvercin göğüs (pektus karinatum) gibi göğüs duvarı şekil bozuklukları da bazı hastalarda göğüs cerrahisi tarafından değerlendirilebilir.
Hangi belirtilerde göğüs cerrahisine başvurmak gerekir?
Göğüs bölgesindeki her belirti doğrudan göğüs cerrahisi randevusu gerektirmez. Öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya balgam gibi şikâyetlerin birçok farklı nedeni olabilir ve ilk değerlendirme farklı bir uzmanlık alanında yapılabilir.
Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda göğüs cerrahisi görüşü gündeme gelebilir:
- Görüntüleme tetkikinde akciğer nodülü veya kitle saptanması,
- Akciğer kanseri tanısı konulması,
- Tekrarlayan pnömotoraks,
- Nedeni araştırılması gereken veya tekrarlayan plevral sıvı,
- Plevra veya mediastende kitle saptanması,
- Göğüs duvarında cerrahi değerlendirme gerektiren bir oluşum,
- Yemek borusuyla ilgili cerrahi tedavi gerektirebilecek hastalıklar,
- Bazı diyafram hastalıkları,
- Soluk borusunun cerrahi tedavi gerektirebilecek darlıkları.
Özellikle görüntüleme sonucunda “akciğerde nodül”, “kitle”, “plevral kalınlaşma” veya “mediastinal kitle” gibi ifadelerle karşılaşılması halinde, raporun anlamı yalnızca tek bir kelime üzerinden yorumlanmamalıdır. Bulguların tamamı ve kişinin klinik durumu birlikte değerlendirilir.
Göğüs cerrahisi ile göğüs hastalıkları arasındaki fark nedir?
Bu iki uzmanlık alanı sıklıkla karıştırılır.
Göğüs hastalıkları uzmanları, başta akciğer ve solunum sistemi hastalıklarının tıbbi tanı ve tedavisiyle ilgilenir. Astım, KOAH, zatürre, uyku apnesi ve birçok diğer solunum sistemi hastalığının değerlendirilmesi göğüs hastalıklarının çalışma alanındadır.
Göğüs cerrahları ise cerrahi tedavi gerektiren akciğer, plevra, mediasten, yemek borusu, göğüs duvarı ve ilgili yapıların hastalıklarıyla ilgilenir.
Ancak bu ayrım, iki branşın birbirinden tamamen bağımsız çalıştığı anlamına gelmez. Özellikle akciğer kanseri, akciğer nodülleri, plevral hastalıklar ve bazı karmaşık solunum sistemi sorunlarında göğüs hastalıkları ile göğüs cerrahisi birlikte çalışabilir. Multidisipliner yaklaşım, hastanın tanı ve tedavi seçeneklerinin daha bütüncül değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Göğüs cerrahisi ameliyatları nasıl yapılır?
Ameliyatın şekli hastalığa ve yapılacak işlemin kapsamına göre değişir.
Geleneksel yöntemlerden biri torakotomidir. Bu yöntemde göğüs duvarında kaburgalar arasından kesi yapılarak göğüs boşluğundaki yapılara ulaşılır.
Bunun yanında günümüzde uygun hastalarda daha küçük kesilerle gerçekleştirilen minimal invaziv yöntemlerden de yararlanılabilir.
VATS nedir?
VATS, yani video yardımlı torakoskopik cerrahi, göğüs kafesine küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletlerin yerleştirilmesiyle gerçekleştirilen minimal invaziv bir cerrahi tekniktir.
Akciğer cerrahisi, biyopsi, plevral hastalıkların bazı tedavileri ve çeşitli diğer göğüs cerrahisi işlemlerinde kullanılabilir. Uygun hastalarda açık cerrahiye kıyasla daha küçük kesilerle işlem yapılmasına olanak sağlayabilir. Ancak VATS her hasta ve her ameliyat için uygun değildir.
Bazı merkezlerde robotik cerrahi de belirli göğüs cerrahisi ameliyatlarında kullanılmaktadır. Robotik yöntemin uygun olup olmadığı; hastalığın özellikleri, cerrahinin amacı ve cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir.
Göğüs cerrahisi öncesinde hangi tetkikler yapılabilir?
Gerekli tetkikler hastalığa göre değişir. Her hastaya aynı testlerin uygulanması gerekmez.
Sıklıkla başvurulabilecek değerlendirmeler arasında:
- Akciğer grafisi,
- Toraks bilgisayarlı tomografisi,
- PET/BT,
- Solunum fonksiyon testleri,
- Bronkoskopi,
- Biyopsi ve patolojik inceleme,
- Kan testleri,
- Kalp değerlendirmeleri
yer alabilir.
Özellikle büyük bir ameliyat planlanıyorsa kişinin ameliyatı ve anesteziyi güvenli şekilde tolere edip edemeyeceğinin değerlendirilmesi önemlidir.
Göğüs cerrahisi ameliyatlarından sonra iyileşme süreci nasıldır?
İyileşme süresi ameliyatın türüne göre önemli ölçüde değişir.
Küçük bir torakoskopik işlem ile akciğerin bir bölümünün çıkarıldığı daha kapsamlı bir ameliyatın iyileşme süreci aynı değildir. Ameliyatın açık veya minimal invaziv yapılması, kişinin genel sağlık durumu, akciğer kapasitesi ve eşlik eden hastalıklar da toparlanma sürecini etkileyebilir.
Ameliyat sonrasında ağrı kontrolü, solunum egzersizleri, erken ve güvenli hareketlenme, yara bakımı ve gerektiğinde solunum rehabilitasyonu iyileşme sürecinin önemli parçaları olabilir.
Taburculuk sonrasında ortaya çıkan yeni veya belirgin şekilde kötüleşen nefes darlığı, yüksek ateş, ciddi göğüs ağrısı, yara yerinde belirgin sorun veya başka olağandışı belirtilerde sağlık ekibiyle iletişim kurulması gerekir.
Göğüs cerrahisi doktoru seçerken nelere dikkat edilmeli?
“En iyi göğüs cerrahisi doktoru” arayışında tek bir ölçüt üzerinden karar vermek doğru olmayabilir. Her cerrahın çalışma alanı ve özel ilgi alanları farklı olabilir.
Doktor araştırırken özellikle şu noktalar dikkate alınabilir:
Hastalığınızla ilgili uzmanlık alanı
Akciğer kanseri cerrahisi, yemek borusu cerrahisi, plevra hastalıkları, göğüs duvarı cerrahisi veya minimal invaziv cerrahi gibi alanlarda deneyim farklılaşabilir.
Bu nedenle doktorun özellikle hangi hastalık ve ameliyatlarla ilgilendiğini öğrenmek daha anlamlıdır.
Multidisipliner çalışma
Özellikle kanser hastalarında göğüs hastalıkları, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji gibi branşlarla koordineli çalışma önem taşıyabilir.
Cerrahi yöntemler
Uygun olduğu durumlarda VATS veya robotik cerrahi gibi minimal invaziv yöntemlerin kullanılıp kullanılmadığı da değerlendirilebilir. Ancak belirli bir yöntemin kullanılması tek başına daha iyi sonuç garantisi anlamına gelmez; önemli olan hastaya ve hastalığa uygun yöntemin seçilmesidir.
Hastaya açıklama yaklaşımı
İyi bir hekim-hasta görüşmesinde yalnızca ameliyatın nasıl yapılacağı değil, ameliyat gerekip gerekmediği, alternatifler, olası riskler, beklenen yararlar ve iyileşme süreci de konuşulmalıdır.
Hastanın kendi durumunu anlayabilmesi, karar sürecinin önemli bir parçasıdır.
Göğüs cerrahisine giderken hangi belgeler götürülmeli?
Daha önce yapılmış tetkiklerin tamamını mümkünse birlikte götürmek değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Özellikle;
- Toraks BT ve diğer görüntüleme sonuçları,
- PET/BT sonuçları,
- Patoloji raporları,
- Bronkoskopi raporları,
- Solunum fonksiyon testi sonuçları,
- Daha önceki ameliyatlara ait bilgiler,
- Kullanılan ilaçların listesi,
- Önceki doktor değerlendirmeleri
yararlı olabilir.
Eski görüntülemelerin yalnızca raporlarını değil, mümkünse görüntülerin kendisini de bulundurmak bazı durumlarda karşılaştırma yapılmasına yardımcı olabilir.
Göğüs cerrahisi her zaman ameliyat anlamına mı gelir?
Hayır.
Göğüs cerrahisi uzmanının değerlendirmesi sonucunda takip, başka bir branşta tedavi, ileri tanısal inceleme veya cerrahi dışı bir yaklaşım önerilebilir.
Örneğin akciğer nodülü saptanan bir kişinin doğrudan ameliyat edilmesi gerekmez. Nodülün boyutu, şekli, önceki görüntülerdeki durumu ve kişinin klinik özellikleri gibi faktörler dikkate alınarak izlem veya ileri inceleme kararı verilebilir.
Benzer şekilde plevral sıvı veya pnömotoraks gibi durumlarda da cerrahi gereksinim hastadan hastaya değişebilir.
Bu nedenle göğüs cerrahisine başvurmak, otomatik olarak ameliyat kararı verilmesi anlamına gelmez.
Sık Sorulan Sorular
Göğüs cerrahisi doktoru akciğer hastalıklarına bakar mı?
Evet, ancak özellikle cerrahi değerlendirme veya cerrahi tedavi gerektiren akciğer hastalıklarıyla ilgilenir. Akciğer kanseri, bazı akciğer nodülleri, pnömotoraks ve çeşitli plevra hastalıkları göğüs cerrahisinin çalışma alanına girebilir.
Akciğer nodülü için göğüs cerrahisine gidilir mi?
Bazı akciğer nodüllerinde göğüs cerrahisi değerlendirmesi gerekebilir. Ancak her nodül ameliyat gerektirmez. Nodülün özellikleri ve kişinin risk durumu birlikte değerlendirilerek takip, biyopsi veya cerrahi gibi seçenekler ele alınabilir.
Göğüs cerrahisi ile göğüs hastalıkları arasındaki fark nedir?
Göğüs hastalıkları ağırlıklı olarak akciğer ve solunum sistemi hastalıklarının tıbbi tanı ve tedavisiyle ilgilenirken, göğüs cerrahisi bu bölgedeki cerrahi hastalıkların değerlendirilmesi ve ameliyatla tedavisi üzerine yoğunlaşır. İki branş birçok hastalıkta birlikte çalışabilir.
Göğüs cerrahisi ameliyatları kapalı yapılabilir mi?
Bazı ameliyatlar VATS veya robotik cerrahi gibi minimal invaziv yöntemlerle yapılabilir. Ancak her hastalık ve her hasta için bu yöntemler uygun değildir. Cerrahi yaklaşım hastalığın özelliklerine göre belirlenir.
Göğüs cerrahisi hangi kanserlerle ilgilenir?
Başta akciğer kanseri olmak üzere yemek borusu kanseri, mezotelyoma, timus tümörleri ve bazı göğüs duvarı tümörlerinin cerrahi değerlendirme ve tedavisinde rol alabilir. Tedavi planı çoğu zaman farklı uzmanlıkların birlikte değerlendirmesini gerektirir.
Göğüs cerrahisi doktoruna doğrudan randevu alınabilir mi?
Bu durum sağlık kuruluşunun uygulamalarına ve hastanın sağlık sistemindeki yönlendirme sürecine göre değişebilir. Daha önce çekilmiş görüntüleme veya biyopsi sonucunda cerrahi değerlendirme önerildiyse ilgili raporlarla göğüs cerrahisi uzmanına başvurulabilir.
