Romatoloji, yalnızca “romatizma” olarak bilinen eklem ağrılarıyla ilgilenen bir uzmanlık alanı değildir. Kas-iskelet sistemini etkileyen bazı hastalıkların yanı sıra bağışıklık sisteminin kendi dokularına karşı geliştirdiği yanıtlarla ilişkili birçok hastalığın tanı, takip ve tedavisinde rol alır.
Romatoloji doktorları; eklem, kas, kemik ve bağ dokusunu ilgilendiren yakınmaları değerlendirirken hastanın genel sağlık durumunu da dikkate alır. Özellikle uzun süren veya tekrarlayan eklem ağrısı ve şişliği, sabah tutukluğu, açıklanamayan ateş, cilt bulguları ya da birden fazla organı etkileyebilen sistemik hastalıkların değerlendirilmesinde romatoloji uzmanının görüşü önem kazanabilir.
Romatoloji Nedir?
Romatoloji, romatizmal hastalıkların ve özellikle bağışıklık sistemiyle ilişkili sistemik hastalıkların tanı, tedavi ve takibiyle ilgilenen tıbbi uzmanlık alanıdır.
Romatolojik hastalıklar birbirinden oldukça farklı özelliklere sahip olabilir. Bazıları ağırlıklı olarak eklemleri etkilerken bazıları damarlar, deri, göz, böbrek, akciğer veya diğer organ sistemlerinde de bulgulara yol açabilir.
Bu nedenle romatoloji değerlendirmesinde yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakılmaz. Ağrının ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, sabahları ne kadar sürdüğü, eklemde şişlik veya ısı artışı olup olmadığı, eşlik eden cilt ve göz bulguları, ateş, halsizlik ve diğer sistemik belirtiler birlikte değerlendirilir.
Romatoloji Doktoru Hangi Hastalıklara Bakar?
Romatoloji uzmanlarının ilgilendiği hastalık grubu oldukça geniştir. Başlıca hastalıklar birkaç farklı grupta ele alınabilir.
Romatoid artrit
Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin eklem dokularında iltihabi sürece yol açtığı kronik bir hastalıktır. Özellikle el ve ayaklardaki küçük eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah tutukluğu görülebilir.
Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilir. Erken dönemde değerlendirme yapılması, eklem hasarının önlenmesi veya azaltılması açısından önemlidir.
Spondiloartritler ve ankilozan spondilit
Spondiloartritler; omurga, sakroiliak eklemler ve bazı çevresel eklemleri etkileyebilen bir hastalık grubudur. Ankilozan spondilit bu grubun bilinen örneklerinden biridir.
Özellikle genç yaşlarda başlayan, istirahatle azalmayan ve hareket ettikçe hafifleyen uzun süreli bel ağrısı ile sabah tutukluğu bu hastalık grubunda görülebilir. Bazı hastalarda gözde iltihap, cilt hastalıkları veya bağırsak hastalıkları gibi başka bulgular da eşlik edebilir.
Psöriyatik artrit
Sedef hastalığı olan kişilerde gelişebilen psöriyatik artrit; eklemlerde ağrı, şişlik ve tutukluğa neden olabilir. Ancak eklem bulguları her zaman ciltteki sedef belirtileriyle aynı zamanda ortaya çıkmayabilir.
Bu nedenle açıklanamayan eklem yakınmaları bulunan ve sedef hastalığı öyküsü olan kişilerin değerlendirilmesinde romatoloji uzmanının görüşü yararlı olabilir.
Gut hastalığı
Gut, kanda ürik asit düzeyinin yükselmesi sonucunda eklemlerde ürat kristallerinin birikmesiyle ortaya çıkan iltihabi bir artrit türüdür.
Çoğu zaman ani başlayan, belirgin ağrı, şişlik ve hassasiyetle kendini gösterir. Ayak başparmağı sık tutulan eklemlerden biri olmakla birlikte başka eklemler de etkilenebilir.
Gut yalnızca ağrı başladığında tedavi edilmesi gereken bir durum olarak görülmemelidir. Tekrarlayan ataklar ve uzun süreli ürat yüksekliği zaman içinde eklem ve böbreklerle ilgili sorunlara yol açabileceğinden uygun değerlendirme ve takip önemlidir.
Sistemik lupus eritematozus
Sistemik lupus eritematozus, bağışıklık sisteminin çeşitli dokulara karşı anormal yanıt geliştirebildiği sistemik bir hastalıktır.
Eklem ağrısı ve şişliği yanında cilt döküntüleri, güneşe hassasiyet, ağız yaraları, kan hücreleriyle ilgili değişiklikler veya böbrek gibi organların etkilenmesi görülebilir. Her hastada aynı belirtiler bulunmaz.
Sjögren hastalığı
Sjögren hastalığında özellikle gözyaşı ve tükürük bezleri etkilenir. Gözlerde ve ağızda kuruluk en sık karşılaşılan yakınmalardandır.
Bunun yanında eklem ve kas ağrıları, yorgunluk ve bazı hastalarda farklı organ sistemlerini ilgilendiren bulgular ortaya çıkabilir.
Sistemik skleroz
Sistemik skleroz veya skleroderma, bağ dokusunu ve damarları etkileyebilen sistemik bir hastalıktır. Raynaud fenomeni, ciltte sertleşme ve kalınlaşma gibi bulgular görülebilir.
Hastalığın bazı formlarında akciğer, yemek borusu, böbrek veya kalp gibi organların da değerlendirilmesi gerekebilir.
Vaskülitler
Vaskülitler, damar duvarlarında iltihaplanma ile seyreden ve farklı organları etkileyebilen hastalık grubudur.
Belirtiler etkilenen damarın ve organın özelliklerine göre değişir. Cilt bulguları, ateş, kilo kaybı, sinir sistemi belirtileri, böbrek veya akciğerle ilgili sorunlar ortaya çıkabilir. Bazı vaskülitler nadir görülür ve tanı süreci birden fazla incelemenin birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir.
Ailevi Akdeniz Ateşi
Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF), özellikle Akdeniz toplumlarında daha sık görülen, tekrarlayan ateş ve serozit ataklarıyla seyreden kalıtsal bir hastalıktır.
Karın, göğüs veya eklem ağrıları ataklar sırasında görülebilir. Hastalığın uzun vadeli komplikasyonlarının önlenmesi açısından düzenli takip önem taşır.
Osteoartrit ve diğer kas-iskelet sistemi sorunları
Her eklem ağrısı iltihaplı romatizma anlamına gelmez. Kireçlenme olarak bilinen osteoartrit de eklem ağrısının önemli nedenlerinden biridir.
Bununla birlikte her kas veya eklem yakınması romatoloji uzmanının alanına girmez. Mekanik nedenler, spor yaralanmaları, sinir sıkışmaları ve bazı ortopedik sorunlar farklı uzmanlık alanlarının değerlendirmesini gerektirebilir.
Romatoloji Doktoru Ne Yapar?
Romatoloji uzmanının görevi yalnızca hastalığa isim koymak değildir. Tanıya ulaşmak, hastalığın aktivitesini değerlendirmek, uygun tedaviyi planlamak ve hastayı uzun dönemde izlemek uzmanlık alanının önemli parçalarıdır.
Hastanın öyküsünü ayrıntılı değerlendirir
Romatolojik hastalıklarda belirtilerin şekli tanı açısından oldukça değerlidir. Örneğin eklem ağrısının ne kadar süredir devam ettiği, sabah tutukluğunun süresi, eklem şişliğinin olup olmadığı ve şikâyetlerin hareket veya dinlenmeyle nasıl değiştiği değerlendirilir.
Ailede benzer hastalıkların bulunması, geçirilmiş enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve daha önce yapılan tetkikler de dikkate alınabilir.
Fizik muayene yapar
Eklem şişliği, hareket kısıtlılığı, hassasiyet, cilt değişiklikleri ve kas-iskelet sistemi bulguları değerlendirilir. Gerektiğinde hastalığın başka organları etkileyip etkilemediğini düşündürebilecek bulgular da araştırılır.
Laboratuvar ve görüntüleme sonuçlarını birlikte değerlendirir
Kan testleri romatolojik hastalıkların değerlendirilmesinde önemli bir yere sahiptir. Eritrosit sedimentasyon hızı ve C-reaktif protein gibi iltihap göstergelerinin yanı sıra hastanın durumuna göre romatoid faktör, anti-CCP, ANA ve diğer otoantikor testleri istenebilir.
Ancak tek başına pozitif veya negatif bir kan testi çoğu romatolojik hastalık için kesin tanı anlamına gelmez. Test sonuçlarının hastanın şikâyetleri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Ultrasonografi, röntgen, manyetik rezonans görüntüleme ve bazı durumlarda bilgisayarlı tomografi gibi yöntemlerden de yararlanılabilir.
Tedaviyi planlar ve takip eder
Romatolojik hastalıkların tedavisi hastalığın türüne, aktivitesine, organ tutulumuna ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir.
Tedavide ilaçların yanı sıra egzersiz, fizik tedavi ve rehabilitasyon, kilo yönetimi, sigara kullanımının bırakılması ve yaşam tarzıyla ilgili düzenlemeler de hastalığın özelliklerine göre önem taşıyabilir.
Özellikle bağışıklık sistemini etkileyen ilaçların kullanıldığı hastalarda düzenli takip ve gerekli laboratuvar kontrolleri tedavinin güvenli yürütülmesinin önemli bir parçasıdır.
Hangi Şikâyetlerde Romatoloji Doktoruna Başvurulabilir?
Aşağıdaki yakınmaların bir veya birkaçının uzun süre devam etmesi ya da tekrarlaması durumunda romatoloji değerlendirmesi düşünülebilir:
- Nedeni açıklanamayan ve tekrarlayan eklem şişlikleri
- Uzun süren eklem ağrıları
- Özellikle sabahları belirgin olan eklem veya bel tutukluğu
- Genç yaşta başlayan ve uzun süren iltihabi özellikte bel ağrısı
- Tekrarlayan gut atakları
- Sedef hastalığı ile birlikte gelişen eklem yakınmaları
- Nedeni açıklanamayan ateş ve eklem ağrılarının birlikte görülmesi
- Raynaud fenomeniyle birlikte başka sistemik belirtilerin bulunması
- Tekrarlayan ağız veya genital yaralarla birlikte eklem, göz veya cilt bulguları
- Gözde tekrarlayan iltihap ataklarına eşlik eden eklem veya bel yakınmaları
- Nedeni açıklanamayan kas güçsüzlüğü veya kasla ilgili belirgin yakınmalar
- Ailevi Akdeniz Ateşi düşündüren tekrarlayan ateş ve ağrı atakları
Bu belirtilerin hiçbiri tek başına belirli bir romatolojik hastalığın varlığını göstermez. Benzer yakınmalar farklı hastalıklarda da görülebilir.
Her Eklem Ağrısı İçin Romatoloji Doktoruna Gitmek Gerekir mi?
Hayır. Eklem veya kas ağrılarının çok farklı nedenleri olabilir.
Travma, aşırı kullanım, kas zorlanması, kireçlenme, bazı enfeksiyonlar, sinir kaynaklı sorunlar ve çeşitli metabolik hastalıklar eklem veya kas-iskelet sistemi yakınmalarına neden olabilir.
Romatoloji açısından özellikle uzun süren, tekrarlayan, birden fazla eklemi etkileyen, şişlik ve sabah tutukluğunun eşlik ettiği veya başka sistemik belirtilerle birlikte görülen yakınmalar daha ayrıntılı değerlendirmeyi gerektirebilir.
Aile hekimi veya başka bir hekim tarafından yapılan ilk değerlendirme sonrasında romatolojiye yönlendirme de oldukça sık kullanılan bir yoldur.
Romatoloji Muayenesinde Neler Yapılır?
İlk muayenede öncelikle hastanın şikâyetleri ayrıntılı olarak dinlenir ve fizik muayene yapılır. Daha önce yapılmış kan testleri, görüntülemeler ve varsa başka branşlara ait raporlar değerlendirilir.
Hastanın durumuna göre yeni kan veya idrar testleri, görüntüleme yöntemleri ya da başka uzmanlık alanlarından değerlendirme istenebilir.
Romatolojik hastalıkların önemli bir bölümü tek bir test sonucuyla tanımlanamadığından, bazen tanı süreci birden fazla görüşme ve inceleme gerektirebilir. Bu durum her zaman ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez; romatolojide klinik bulguların zaman içindeki seyri tanı açısından değerli olabilir.
Romatoloji ile Fizik Tedavi ve Ortopedi Arasındaki Fark Nedir?
Bu uzmanlık alanları zaman zaman benzer şikâyetlerle ilgilenebilir ancak çalışma alanları aynı değildir.
Romatoloji, özellikle iltihaplı romatizmal hastalıklar, bağışıklık sistemiyle ilişkili sistemik hastalıklar ve bazı metabolik romatizmal hastalıkların tanı ve tedavisine odaklanır.
Ortopedi ve travmatoloji, kemik, eklem, bağ, tendon ve kasların cerrahi veya cerrahi dışı tedavisiyle ilgilenir. Kırıklar, bağ yaralanmaları ve birçok yapısal ortopedik sorun bu alanın kapsamındadır.
Fiziksel tıp ve rehabilitasyon ise kas-iskelet sistemi hastalıklarında ağrı, hareket kısıtlılığı, fonksiyon kaybı ve rehabilitasyon süreçlerine odaklanır.
Bir hastanın birden fazla uzmanlık alanının değerlendirmesine ihtiyaç duyması da mümkündür. Özellikle kronik kas-iskelet sistemi hastalıklarında farklı branşların birlikte çalışması tedavi sürecinin bir parçası olabilir.
Romatoloji Doktoru Seçerken Nelere Dikkat Edilebilir?
Romatoloji geniş bir hastalık grubunu kapsadığı için öncelikle mevcut şikâyetin ve bilinen hastalığın uzmanlık alanıyla uyumlu olması önemlidir.
İlk kez değerlendirme yapılacaksa hastanın daha önceki tetkiklerini, görüntüleme sonuçlarını ve kullandığı ilaçların listesini yanında bulundurması muayenenin daha verimli ilerlemesine yardımcı olabilir.
Bilinen kronik bir romatolojik hastalık söz konusuysa düzenli takip, hastalığın aktivitesinin değerlendirilmesi ve tedavinin gerektiğinde yeniden düzenlenebilmesi açısından önemlidir.
Doktor seçiminde yalnızca tek bir tetkik veya tek bir belirti üzerinden karar vermek yerine, kişinin ihtiyaç duyduğu değerlendirme ve takip sürecine uygun bir romatoloji uzmanına başvurması daha doğru bir yaklaşım olacaktır.
Romatolojik Hastalıkların Takibi Neden Önemlidir?
Romatolojik hastalıkların bir kısmı uzun süreli seyredebilir ve belirtiler zaman içinde artıp azalabilir. Bazı hastalıklarda yalnızca eklemler değil, göz, deri, böbrek, akciğer, damarlar veya diğer organlar da etkilenebilir.
Bu nedenle tedavi başlanmış olsa bile düzenli kontroller önemini korur. Takip sırasında hastalığın aktivitesi, tedaviye yanıt, olası yan etkiler ve gerektiğinde tedavi değişikliği ihtiyacı değerlendirilir.
Özellikle bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçların kullanıldığı durumlarda kontrollerin aksatılmaması gerekir.
Romatoloji Hakkında Bilinmesi Gereken Önemli Nokta
“Romatizma” günlük konuşmada çok geniş bir anlamda kullanılmasına rağmen tıbben tek bir hastalığı ifade etmez. Romatoloji altında çok farklı mekanizmalara ve tedavilere sahip hastalıklar bulunur.
Bu nedenle eklem ağrısı yaşayan bir kişinin kendi kendine “romatizma” tanısı koyması veya yalnızca bir kan testi sonucuna bakarak hastalık hakkında karar vermesi doğru değildir. Benzer şekilde romatolojik hastalık tanısı alan herkesin aynı tedaviyi kullanması da beklenmez.
Doğru yaklaşım; belirtilerin, muayenenin, laboratuvar sonuçlarının ve gerektiğinde görüntüleme bulgularının bir bütün olarak değerlendirilmesidir. Özellikle uzun süren veya tekrarlayan şikâyetlerde uygun zamanda uzman değerlendirmesi, hastalığın doğru şekilde tanımlanmasına ve gerekli takip planının oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Romatoloji doktoru hangi hastalıklara bakar?
Romatoloji; romatoid artrit, ankilozan spondilit ve diğer spondiloartritler, psöriyatik artrit, gut, lupus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz, vaskülitler ve Ailevi Akdeniz Ateşi gibi birçok romatolojik hastalığın tanı ve takibiyle ilgilenir.
Eklem ağrısı olan herkes romatolojiye gitmeli mi?
Hayır. Eklem ağrısının çok sayıda nedeni olabilir. Özellikle uzun süren veya tekrarlayan ağrıya eklem şişliği, sabah tutukluğu ya da başka sistemik belirtiler eşlik ediyorsa romatoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Romatoloji doktoru hangi tahlilleri ister?
Gerekli testler kişinin şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre belirlenir. İltihap göstergeleri, otoantikorlar, kan sayımı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları gibi testlerin yanı sıra hastalığa göre farklı incelemeler yapılabilir.
Romatoloji doktoru romatizma tedavisi yapar mı?
Evet. Romatoloji uzmanları romatolojik hastalıkların ilaç tedavisi ve uzun dönem takibini yürütür. Tedavi, hastalığın türüne ve kişinin klinik durumuna göre belirlenir.
Romatoloji ile fizik tedavi arasındaki fark nedir?
Romatoloji özellikle iltihaplı ve bağışıklık sistemiyle ilişkili romatizmal hastalıkların tanı ve tedavisine odaklanırken, fiziksel tıp ve rehabilitasyon kas-iskelet sistemi sorunlarında ağrı, fonksiyon kaybı ve rehabilitasyon süreçleriyle ilgilenir. Bazı hastalarda iki uzmanlık alanının birlikte çalışması gerekebilir.
Romatoloji muayenesine giderken hangi belgeler götürülmeli?
Daha önce yapılmış kan testleri, görüntüleme sonuçları, hastane raporları ve düzenli kullanılan ilaçların listesinin götürülmesi, hekimin mevcut durumu daha bütüncül değerlendirmesine yardımcı olabilir.
