Üroloji, yalnızca erkeklerde görülen prostat hastalıklarıyla ilgilenen bir branş değildir. Kadın ve erkeklerde böbrekler, üreterler, mesane ve üretra başta olmak üzere idrar yollarını; erkeklerde ise bunlara ek olarak prostat, testis, penis ve erkek üreme sistemiyle ilgili hastalıkları değerlendirir.
Böbrek taşı, idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, idrar kaçırma, idrarda kan görülmesi, prostatla ilgili yakınmalar, sertleşme sorunları ve erkek infertilitesi üroloji uzmanlarının değerlendirdiği başlıca sorunlar arasındadır.
Üroloji aynı zamanda cerrahi bir uzmanlık dalıdır. Bu nedenle üroloji doktorları hastalığın özelliğine göre ilaç tedavisi ve takipten endoskopik işlemlere, minimal invaziv girişimlerden cerrahi tedavilere kadar farklı yöntemlerden yararlanabilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu muayene ve gerekli tetkiklerin sonucuna göre belirlenir.
Üroloji hangi hastalıklara bakar?
Ürolojinin çalışma alanı oldukça geniştir. Böbreklerden idrarın vücuttan atılmasını sağlayan yapılara kadar üriner sistemin yanı sıra erkek üreme sistemi de bu uzmanlık alanının içindedir.
Böbrek ve idrar yolu taşları
Böbrek taşları ürolojiye başvurunun sık nedenlerinden biridir. Taş böbrekte oluşabileceği gibi idrar yollarında ilerleyerek üreterde de tıkanıklığa yol açabilir.
Yan veya bel bölgesinde başlayıp kasığa doğru yayılabilen ağrı, bulantı, kusma ve idrarda kan taş hastalığında görülebilecek belirtilerdendir. Ancak bu yakınmalar farklı hastalıklarda da ortaya çıkabileceğinden yalnızca belirtilere bakılarak tanı konulamaz.
Taşın boyutu, bulunduğu bölge ve idrar akışını etkileyip etkilemediği tedavi planında önemlidir. Bazı küçük taşlar kendiliğinden düşebilirken bazı durumlarda ilaç tedavisi, taş kırma, endoskopik veya cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
İdrar yolu enfeksiyonları
İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, ani idrar yapma ihtiyacı ve alt karın bölgesinde rahatsızlık idrar yolu enfeksiyonlarında görülebilir.
Özellikle tekrarlayan enfeksiyonlarda veya enfeksiyonun böbrekleri etkileyebileceğini düşündüren bulgular olduğunda altta yatan nedenin araştırılması gerekebilir. İdrar tahlili ve idrar kültürü gibi incelemeler tanısal değerlendirmede kullanılabilir.
İdrar kaçırma ve işeme bozuklukları
İdrar kaçırma kadınlarda ve erkeklerde görülebilen yaygın bir sorundur. Gebelik, doğum, menopoz, pelvik taban sorunları, prostat hastalıkları, bazı ameliyatlar ve çeşitli mesane bozuklukları farklı tipte idrar kaçırmaya yol açabilir.
Aşırı aktif mesaneye bağlı ani ve güçlü idrar yapma ihtiyacı, sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma da ürolojik değerlendirme gerektirebilir.
Tedavi, altta yatan nedene göre değişir. Bazı hastalarda davranışsal düzenlemeler ve pelvik taban egzersizleri yeterli olabilirken bazı durumlarda ilaç tedavisi veya girişimsel yöntemler gündeme gelebilir.
Prostat hastalıkları
Prostat, erkek üreme sisteminin bir parçasıdır ve mesanenin hemen altında, üretrayı çevreler.
Yaşla birlikte prostatın büyümesi sık görülür. İyi huylu prostat büyümesi; idrar akımının zayıflaması, idrarı başlatmakta zorlanma, sık idrara çıkma, gece idrara kalkma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi gibi yakınmalara neden olabilir.
Prostatit olarak adlandırılan prostat iltihabı ise ağrı, idrar yapma sorunları ve bazı durumlarda ateş gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Kronik prostatit ve kronik pelvik ağrı sendromunda neden her zaman bakteriyel bir enfeksiyon değildir.
Prostat kanseri de ürolojinin önemli çalışma alanlarından biridir. Ancak iyi huylu prostat büyümesi, prostatit ve prostat kanseri birbirinden farklı hastalıklardır. İdrar şikâyeti bulunan her erkekte prostat kanseri olduğu düşünülmemelidir.
Prostat kanserinin değerlendirilmesi
Prostat kanseri değerlendirilirken kişinin yaşı, aile öyküsü, risk faktörleri, muayene bulguları ve gerektiğinde PSA gibi testlerin sonuçları birlikte ele alınır.
PSA yüksekliği tek başına prostat kanseri anlamına gelmez. İyi huylu prostat büyümesi ve prostatit gibi kanser dışı durumlarda da PSA yükselebilir. Benzer şekilde normal PSA sonucu da tek başına bütün olasılıkları ortadan kaldırmaz.
Gerekli görülen hastalarda fizik muayene, görüntüleme yöntemleri ve prostat biyopsisi gibi ileri incelemeler kullanılabilir. Hangi testlerin gerekli olduğuna klinik değerlendirme sonrasında karar verilir.
Böbrek, mesane ve diğer üriner sistem tümörleri
Üroloji; böbrek, mesane, üreter, üretra, prostat, testis ve penis gibi organların tümörlerinin tanı ve tedavi süreçlerinde görev alır.
İdrarda kan görülmesi bu açıdan önem taşıyan belirtilerden biridir. Kanlı idrar enfeksiyon, taş veya başka nedenlerle ortaya çıkabilir; ancak üriner sistem tümörlerinde de görülebilir. Bu nedenle özellikle açıklanamayan veya tekrarlayan idrar kanamasının değerlendirilmesi gerekir.
Mesanenin iç yüzeyinin ve üretranın değerlendirilmesinde sistoskopiden yararlanılabilir. Gerektiğinde görüntüleme ve patolojik incelemeler de sürece eklenir.
Erkek cinsel sağlığı
Üroloji doktorları erkeklerde görülen çeşitli cinsel işlev ve üreme sağlığı sorunlarını da değerlendirir.
Sertleşme sorunu, erken boşalma, Peyronie hastalığı ve bazı boşalma problemleri bu alanda ele alınabilir.
Özellikle sertleşme sorununun birçok farklı nedeni olabilir. Damar hastalıkları, diyabet, bazı ilaçlar, hormonal ve nörolojik sorunlar ile psikolojik faktörler rol oynayabilir. Bu nedenle yalnızca belirtiyi gidermeye yönelik yaklaşım yerine altta yatan nedenin değerlendirilmesi önemlidir.
Erkek infertilitesi
Çocuk sahibi olmakta güçlük yaşayan çiftlerde erkek faktörünün de değerlendirilmesi gerekir.
Üroloji uzmanı erkek infertilitesinde semen analizi, hormon testleri, ultrasonografi ve gerekli diğer incelemelerden yararlanabilir.
Varikosel, hormonal sorunlar, enfeksiyonlar, geçirilmiş ameliyatlar ve sperm üretimini veya taşınmasını etkileyen çeşitli problemler erkek infertilitesiyle ilişkili olabilir.
Kadınlar hangi durumlarda ürolojiye başvurabilir?
Üroloji kadın hastaların da başvurabileceği bir uzmanlık alanıdır. Özellikle idrar yolları ve mesaneyle ilgili sorunlar üroloji tarafından değerlendirilir.
Kadınlarda ürolojiye başvurmayı gerektirebilecek durumlar arasında:
- İdrar kaçırma
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
- Sık idrara çıkma
- Ani idrar yapma ihtiyacı
- Gece sık idrara kalkma
- İdrar yaparken yanma
- Mesane bölgesinde ağrı
- İdrarda kan
- Böbrek ve idrar yolu taşları
- İdrar yapamama veya mesanenin tam boşalmaması
- Bazı işeme ve pelvik taban bozuklukları
yer alır.
Günlük yaşamı etkileyen idrar kaçırmanın veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının yaşın doğal bir sonucu olduğu düşünülerek uzun süre ertelenmesi doğru olmayabilir.
Çocuklar için üroloji doktoruna gidilir mi?
Evet. Çocuklarda görülen üriner ve genital sistem sorunları çocuk ürolojisinin çalışma alanına girer.
İnmemiş testis, hipospadias, vezikoüreteral reflü, doğumsal üriner sistem anomalileri, bazı işeme bozuklukları ve çocuklarda görülen böbrek veya mesane taşları bu alana örnek olarak verilebilir.
Çocukların anatomik ve gelişimsel özellikleri yetişkinlerden farklı olduğundan değerlendirme ve tedavi yaklaşımı da yaşa ve gelişim dönemine göre düzenlenir.
Hangi belirtilerde üroloji doktoruna başvurulmalı?
Ürolojik hastalıklar birbirinden farklı belirtilere neden olabilir. Özellikle tekrarlayan, giderek artan veya günlük yaşamı etkileyen yakınmaların değerlendirilmesi önemlidir.
İdrar yaparken yanma veya ağrı
Enfeksiyonla ilişkili olabileceği gibi taş, prostat sorunları veya başka üriner sistem problemlerinde de görülebilir.
Sık idrara çıkma
Fazla sıvı tüketimi gibi basit nedenlerden idrar yolu enfeksiyonlarına, aşırı aktif mesaneden bazı ilaçların etkilerine kadar farklı nedenleri olabilir.
İdrar akımının zayıflaması
Özellikle erkeklerde prostat büyümesiyle ilişkili olabilir. Bunun yanında üretra darlığı veya mesanenin işlevsel sorunları gibi başka nedenler de söz konusu olabilir.
İdrarda kan görülmesi
İdrarda kan taş, enfeksiyon ve çeşitli üriner sistem hastalıkları nedeniyle ortaya çıkabilir. Açıklanamayan veya tekrarlayan kanlı idrarın doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir.
İdrar kaçırma
Kadın ve erkeklerde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. İdrar kaçırmanın yaşam kalitesini etkilemesi durumunda altta yatan nedenin belirlenmesi için ürolojik değerlendirme yapılabilir.
Testiste ağrı veya şişlik
Testiste ani başlayan şiddetli ağrı ve şişlik, testis torsiyonu gibi acil müdahale gerektiren durumlarda görülebilir. Böyle bir belirti ortaya çıktığında rutin randevuyu beklemeden acil tıbbi değerlendirme alınmalıdır.
İdrar yapamama
Mesane dolu olmasına rağmen hiç idrar yapamamak, özellikle ani geliştiğinde acil değerlendirme gerektirebilir.
Üroloji muayenesinde neler yapılır?
Üroloji muayenesi, öncelikle hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesiyle başlar. Şikâyetin ne zaman başladığı, ne sıklıkta tekrarlandığı, kullanılan ilaçlar, geçirilmiş hastalıklar ve ameliyatlar gibi bilgiler dikkate alınır.
Ardından hastanın durumuna uygun fizik muayene yapılır.
Gerekli görüldüğünde şu incelemelerden yararlanılabilir:
- İdrar tahlili ve idrar kültürü
- Kan testleri
- Ultrasonografi
- Bilgisayarlı tomografi
- Manyetik rezonans görüntüleme
- Üroflowmetri
- Mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi
- Sistoskopi
- Ürodinamik incelemeler
- PSA testi
- Gerekli durumlarda biyopsi
Bu testlerin tamamının her hastaya uygulanması gerekmez. Hangi incelemenin yapılacağı şikâyetler, muayene bulguları ve klinik değerlendirmeye göre belirlenir.
Erkeklerde prostatla ilgili değerlendirme gerektiğinde makattan parmakla yapılan dijital rektal muayene kullanılabilir. Bu muayene de her hastada rutin olarak yapılmaz.
Üroloji doktorları ameliyat yapar mı?
Evet. Üroloji cerrahi uzmanlık dallarından biridir. Bununla birlikte ürolojiye başvuran her hastanın cerrahi tedaviye ihtiyacı yoktur.
Hastalığın özelliğine göre izlem, ilaç tedavisi, yaşam tarzı düzenlemeleri, endoskopik işlemler veya cerrahi tedaviler tercih edilebilir.
Örneğin böbrek taşlarında endoskopik taş tedavileri ve bazı durumlarda taş kırma yöntemleri kullanılabilir. Prostat hastalıklarında endoskopik veya cerrahi girişimler, mesane hastalıklarında sistoskopik işlemler, bazı kanserlerde ise açık, laparoskopik veya robot yardımlı cerrahiler gündeme gelebilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu hastalığın türüne ve evresine, hastanın anatomik özelliklerine ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Ürolojinin alt uzmanlık alanları nelerdir?
Üroloji geniş bir uzmanlık alanı olduğu için bazı hekimler belirli hastalık grupları üzerinde daha yoğun çalışabilir.
Üroonkoloji
Prostat, böbrek, mesane, testis ve diğer ürogenital sistem kanserlerinin değerlendirilmesi ve tedavisiyle ilgilenir.
Endoüroloji ve taş hastalıkları
Böbrek ve idrar yolu taşlarının yanı sıra idrar yollarının endoskopik yöntemlerle değerlendirilmesi ve tedavisine odaklanır.
Androloji
Erkek üreme sağlığı, erkek infertilitesi, sertleşme sorunları ve bazı cinsel işlev bozukluklarını kapsar.
Kadın ürolojisi
Kadınlarda idrar kaçırma, aşırı aktif mesane, işeme bozuklukları ve bazı pelvik taban sorunlarıyla ilgilenir.
Nöroüroloji
Sinir sistemi hastalıkları veya yaralanmalarla ilişkili mesane ve işeme bozukluklarının değerlendirilmesini kapsar.
Çocuk ürolojisi
Çocuklarda görülen doğumsal ve gelişimsel üriner sistem ve genital sistem sorunlarıyla ilgilenir.
Bir üroloji doktorunun belirli bir alanda daha yoğun çalışıp çalışmadığı, mesleki eğitimi ve klinik çalışma alanına göre değişebilir.
Üroloji doktoru seçerken nelere dikkat edilmeli?
Hekim seçiminde yalnızca genel bir “en iyi üroloji doktoru” arayışından ziyade, başvuru nedenine uygun deneyim ve çalışma alanına bakmak daha anlamlıdır.
Örneğin böbrek taşı nedeniyle başvuran bir hasta taş hastalıkları ve endoskopik tedavilerle yoğun olarak ilgilenen bir uzmanı tercih edebilir. Erkek infertilitesi için ise androloji ve erkek üreme sağlığı alanında çalışan bir üroloji uzmanı daha uygun bir seçenek olabilir.
Doktor seçerken;
- Uzmanlık eğitimi ve mesleki yetkinliği
- İlgilendiği hastalık ve tedavi alanları
- Çalıştığı sağlık kuruluşundaki tanı ve tedavi olanakları
- Hastayla iletişim biçimi
- Tanı ve tedavi seçeneklerini anlaşılır şekilde açıklaması
- Gereksiz tetkik ve işlemlerden kaçınması
- Gerektiğinde diğer uzmanlık dallarıyla birlikte çalışması
gibi noktalar dikkate alınabilir.
Üroloji muayenesine giderken nelere dikkat edilmeli?
Daha önce yapılmış tetkikleri ve kullanılan ilaçların listesini muayeneye götürmek doktorun değerlendirmesini kolaylaştırabilir.
Şikâyetin ne zaman başladığı, ne sıklıkta tekrarlandığı ve hangi durumlarda arttığı konusunda mümkün olduğunca net bilgi vermek de önemlidir.
İdrar şikâyeti bulunan bazı hastalarda birkaç gün boyunca idrara çıkma sıklığını, gece kaç kez kalkıldığını, kaçırma olup olmadığını ve sıvı tüketimini not etmek değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Ürolojik muayenelerde mahremiyet ve hasta konforu önemlidir. Genital bölge veya prostatla ilgili fizik muayene gerekli olduğunda bunun amacı hastaya açıklanmalı ve işlem tıbbi gereklilik doğrultusunda gerçekleştirilmelidir.
Üroloji ve nefroloji arasındaki fark nedir?
Üroloji ve nefroloji böbreklerle ilişkili olmaları nedeniyle zaman zaman karıştırılır.
Nefroloji, ağırlıklı olarak böbreklerin işlevleri ve böbrek hastalıklarının tıbbi yönetimiyle ilgilenir. Üroloji ise böbrekler dahil olmak üzere idrar yollarının yapısal ve cerrahi hastalıklarının yanı sıra erkek üreme sistemi hastalıklarını değerlendirir.
Örneğin kronik böbrek hastalığı, böbrek fonksiyon bozuklukları ve bazı glomerüler hastalıklar nefrolojinin alanına girerken; böbrek taşı, idrar yolu tıkanıklığı, prostat hastalıkları ve mesane tümörleri ürolojinin çalışma alanındadır.
Bazı hastalarda iki uzmanlık dalının birlikte değerlendirme yapması gerekebilir.
Hangi durumlarda beklemeden sağlık kuruluşuna başvurulmalı?
Bazı ürolojik belirtiler rutin poliklinik randevusunu beklemek yerine daha hızlı değerlendirme gerektirebilir.
Özellikle;
- Ani başlayan ve şiddetli testis ağrısı veya şişliği
- Hiç idrar yapamama
- Ateş ve titremeyle birlikte idrar şikâyetleri
- Şiddetli ve geçmeyen böğür veya karın ağrısı
- Belirgin kanlı idrar
- Travma sonrasında genital bölgede ciddi ağrı veya şişlik
gibi durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Bu belirtiler her zaman ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak bazıları hızlı değerlendirme ve tedavi gerektiren durumlarla ilişkili olabileceğinden beklemek uygun olmayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Üroloji doktoru kadınlara da bakar mı?
Evet. Üroloji doktorları kadın ve erkeklerde böbrekler ve idrar yollarıyla ilgili hastalıkları değerlendirir. Kadınlarda idrar kaçırma, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, mesane sorunları ve taş hastalıkları sık başvuru nedenleri arasındadır.
Üroloji doktoru hangi şikâyetlere bakar?
İdrar yaparken yanma veya ağrı, sık idrara çıkma, idrar kaçırma, idrar yapamama, idrarda kan, böbrek taşı, prostat yakınmaları, testis ağrısı veya şişliği ve bazı erkek cinsel sağlık sorunları ürolojik değerlendirme gerektirebilir.
Üroloji muayenesinde prostat muayenesi yapılır mı?
Gerekli görülen erkek hastalarda prostat, makattan parmakla yapılan fizik muayene ile değerlendirilebilir. Bu işlem her hastada rutin olarak yapılmaz; hastanın şikâyetleri ve klinik bulgularına göre karar verilir.
PSA yüksek çıkarsa prostat kanseri kesin midir?
Hayır. PSA yüksekliği prostat kanseri dışında iyi huylu prostat büyümesi ve prostatit gibi durumlarda da görülebilir. PSA sonucu tek başına kanser tanısı koydurmaz.
Böbrek taşı için hangi doktora gidilir?
Böbrek ve idrar yolu taşlarının değerlendirilmesi ve tedavi planlaması üroloji uzmanının çalışma alanıdır. Tedavi seçeneği taşın boyutuna, bulunduğu yere ve idrar akışını etkileyip etkilemediğine göre değişebilir.
İdrarda kan görülürse ürolojiye gidilmeli mi?
İdrarda kan enfeksiyon, taş ve başka birçok nedenle ortaya çıkabilir. Ancak bazı üriner sistem hastalıklarında da görülebileceği için özellikle açıklanamayan veya tekrarlayan kanlı idrarın doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir.
