Adet döneminde karın ve kasık bölgesinde ağrı yaşanması oldukça yaygındır. Hafif düzeydeki adet krampları çoğu zaman günlük yaşamı önemli ölçüde etkilemez ve kısa sürede geriler. Ancak ağrı çok şiddetliyse, her ay günlük yaşamı aksatıyorsa, zaman içinde giderek artıyorsa veya yoğun kanama gibi başka belirtilerle birlikte görülüyorsa bunun yalnızca adet döngüsünün doğal bir parçası olduğu düşünülmemelidir.
Tıpta dismenore olarak adlandırılan ağrılı adet, özellikle ergenlik ve genç erişkinlik döneminde sık görülür. Bazı kişilerde herhangi bir pelvik hastalık olmaksızın ortaya çıkarken, bazı durumlarda endometriozis, adenomyozis, rahim miyomları veya başka jinekolojik sorunlar ağrının altında yatan neden olabilir.
Ağrının ne zaman başladığı, adet döngüsünün hangi döneminde ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü, şiddeti ve beraberindeki belirtiler tanı açısından önemlidir. Bu nedenle kişinin kendi ağrısını gözlemlemesi ve günlük yaşam üzerindeki etkisini dikkate alması, gerektiğinde hekime başvurmayı kolaylaştırır.
Ağrılı Adet Nedir ?
Ağrılı adet, adet kanamasından hemen önce veya adet sırasında özellikle alt karın ve kasık bölgesinde ortaya çıkan ağrıdır. Ağrı çoğunlukla kramp şeklindedir. Bel bölgesine, kalçalara veya bacaklara doğru yayılabilir. Bazı kişilerde birkaç saat sürerken bazı kişilerde birden fazla gün devam edebilir.
Ağrılı adet genel olarak primer dismenore ve sekonder dismenore olmak üzere iki grupta ele alınır.
Primer dismenore nedir?
Primer dismenorede ağrıya neden olan belirgin bir pelvik hastalık bulunmaz. Genellikle adetlerin başlamasından bir süre sonra, yumurtlamanın düzenli hale gelmesiyle birlikte ortaya çıkar. Ergenlik döneminde oldukça sık görülür.
Primer dismenorenin oluşumunda prostaglandin adı verilen maddelerin önemli rolü vardır. Adet sırasında rahim iç tabakasından salınan bu maddeler rahim kasılmalarını artırabilir. Rahmin daha güçlü kasılması, rahim dokusundaki kan akımının geçici olarak azalması ve buna eşlik eden biyolojik süreçler ağrıya neden olabilir.
Sekonder dismenore nedir?
Sekonder dismenorede adet ağrısının altında başka bir jinekolojik veya pelvik hastalık bulunur. Ağrı bazen ilk adetlerden itibaren değil, yıllar sonra ortaya çıkar. Önceden hafif olan adet ağrısının giderek şiddetlenmesi de dikkat edilmesi gereken bir durumdur.
Sekonder dismenorenin nedenleri arasında özellikle:
- Endometriozis
- Adenomyozis
- Rahim miyomları
- Pelvik inflamatuvar hastalık
- Bazı yumurtalık hastalıkları
- Rahim veya genital sistemle ilgili yapısal sorunlar
- Bazı doğuştan anatomik anomaliler
yer alabilir.
Bu nedenle yeni başlayan, giderek şiddetlenen veya tedaviye rağmen devam eden adet ağrılarında altta yatan nedenin araştırılması önem taşır.
Ağrılı Adet Nedenleri
Ağrılı adetin nedeni kişiden kişiye değişebilir. Özellikle genç yaşlarda görülen primer dismenorede temel mekanizma rahim kasılmalarının artmasıyla ilişkilidir. Ancak her ağrının aynı mekanizmayla ortaya çıkmadığı unutulmamalıdır.
Endometriozis
Endometriozis, rahmin iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında bulunmasıyla ilişkili kronik bir hastalıktır. Bu dokular adet döngüsündeki hormonal değişikliklerden etkilenebilir ve çevre dokularda inflamasyona yol açabilir.
Şiddetli adet ağrısı endometriozisin önemli belirtilerinden biridir. Bunun yanında adet dışında devam eden pelvik ağrı, cinsel ilişki sırasında ağrı, dışkılama veya idrar yapma sırasında özellikle adet döneminde artan ağrı ve bazı kişilerde gebe kalmakta güçlük görülebilir.
Ancak bu belirtilerin bulunması tek başına endometriozis tanısı anlamına gelmez. Tanı için hekimin değerlendirmesi gerekir.
Adenomyozis
Adenomyozis, rahim iç tabakasına benzer dokunun rahmin kas tabakası içerisinde bulunmasıyla ilişkilidir. Daha çok erişkin yaşlarda görülür.
Ağrılı adetle birlikte normalden daha yoğun veya uzun süren adet kanamaları ve pelvik bölgede baskı veya hassasiyet görülebilir.
Rahim miyomları
Miyomlar rahim kasından gelişen iyi huylu oluşumlardır. Her miyom belirtiye neden olmaz. Miyomun büyüklüğü, sayısı ve rahimde bulunduğu bölgeye bağlı olarak yoğun adet kanaması, pelvik basınç, ağrı veya adet düzeninde değişiklikler ortaya çıkabilir.
Pelvik inflamatuvar hastalık
Üreme organlarını etkileyen bazı enfeksiyonlar rahim, tüpler ve çevre dokularda iltihaplanmaya neden olabilir. Pelvik inflamatuvar hastalıkta adet ağrısına ek olarak adet dışında pelvik ağrı, ateş, olağandışı vajinal akıntı veya cinsel ilişki sırasında ağrı görülebilir.
Bu tür belirtilerin varlığında gecikmeden kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmak gerekir.
Yapısal ve doğuştan nedenler
Özellikle adet görmeye başladığı ilk dönemlerden itibaren çok şiddetli ağrı yaşayan gençlerde, genital sistemin yapısal özellikleri de değerlendirilmelidir. Adet kanının dışarıya akışını engelleyen veya zorlaştıran bazı doğuştan anomaliler ağrılı adetlere yol açabilir.
Diğer nedenler
Yumurtalık kistleri, rahim içindeki bazı oluşumlar ve daha nadir görülen pelvik hastalıklar da adetle ilişkili ağrıya neden olabilir. Bu nedenle ağrının özellikleri ve beraberindeki bulgular değerlendirilmeden yalnızca belirtilere bakarak neden belirlemek mümkün değildir.
Ağrılı Adet Belirtileri
Ağrılı adette en sık görülen belirti, alt karın ve kasıklarda kramp tarzındaki ağrıdır. Ağrı adet başlamadan kısa süre önce ortaya çıkabileceği gibi kanamayla birlikte de başlayabilir.
Sıklıkla görülebilen belirtiler şunlardır:
- Alt karın ve kasıklarda kramp
- Bel ağrısı
- Ağrının kalça veya bacaklara yayılması
- Bulantı
- Nadiren kusma
- İshal veya bağırsak hareketlerinde değişiklik
- Baş ağrısı
- Halsizlik ve yorgunluk
- Baş dönmesi
- Terleme
- Günlük aktivitelerde zorlanma
Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişir. Aynı düzeydeki ağrı bir kişi tarafından kolaylıkla tolere edilirken başka bir kişinin işe, okula veya günlük aktivitelerine devam etmesini engelleyebilir.
Hangi belirtiler daha dikkatli değerlendirilmelidir?
Özellikle aşağıdaki durumlarda ağrının altında yatan başka bir neden araştırılmalıdır:
- Ağrının giderek şiddetlenmesi
- Daha önce olmayan şiddetli adet ağrısının sonradan başlaması
- Ağrının adet dönemi dışında da devam etmesi
- Çok yoğun veya düzensiz adet kanaması
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Dışkılama veya idrar yapma sırasında, özellikle adet döneminde belirginleşen ağrı
- Ateş veya olağandışı vajinal akıntı
- Ağrı nedeniyle her ay işe veya okula gidememe
- Uygun tedavilere rağmen ağrının devam etmesi
Özellikle bayılmaya neden olacak kadar şiddetli ağrı, aşırı kanama, gebelik ihtimaliyle birlikte ortaya çıkan şiddetli karın veya pelvik ağrı ya da ateş ve belirgin hastalık hali gibi durumlarda tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Ağrılı Adet Nasıl Teşhis Edilir ?
Ağrılı adet tanısında ilk ve en önemli aşama ayrıntılı öyküdür. Hekim ağrının ne zaman başladığını, adet döngüsünün hangi döneminde ortaya çıktığını, ne kadar sürdüğünü ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini değerlendirir.
Adetlerin düzeni, kanamanın miktarı, daha önce yaşanan jinekolojik sorunlar, kullanılan ilaçlar, geçirilmiş operasyonlar ve ailede benzer şikâyetlerin bulunup bulunmadığı da değerlendirmeye alınabilir.
Fizik muayene
Gerekli görülen hastalarda fizik muayene ve jinekolojik muayene yapılabilir. Ancak özellikle ergenlerde ve tipik primer dismenore düşündüren durumlarda her hastada aynı kapsamda muayene yapılması gerekmez.
Muayenenin kapsamı kişinin yaşı, şikâyetleri, cinsel öyküsü ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.
Ultrasonografi
Ultrasonografi, özellikle sekonder dismenoreden şüphelenildiğinde sık kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biridir. Rahimde miyom, yumurtalıkta bazı kistler veya başka yapısal değişikliklerin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Ancak normal bir ultrason sonucunun endometriozisi kesin olarak dışlamadığı unutulmamalıdır. Özellikle yüzeysel veya görüntüleme yöntemleriyle kolayca fark edilmeyen endometriozis odakları bulunabilir.
Diğer incelemeler
Hastanın belirtilerine göre kan testleri, enfeksiyon açısından değerlendirme veya farklı görüntüleme yöntemleri gerekli olabilir. Hangi incelemelerin yapılacağı kişisel bulgulara göre belirlenir.
Endometriozis şüphesinde güncel yaklaşımlar, tanı sürecinin yalnızca tek bir test sonucuna bağlanmamasını; belirtiler, muayene ve uygun görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesini desteklemektedir.
Ağrılı Adet Tedavisi
Tedavi, ağrının nedenine, şiddetine, kişinin yaşına, genel sağlık durumuna, gebelik planına ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Bu nedenle her ağrılı adet için aynı tedavinin uygulanması doğru değildir.
Ağrı kesici ilaçlar
Primer dismenorede nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar olarak adlandırılan bazı ağrı kesiciler etkili olabilir. Bu ilaçlar prostaglandin üretimini azaltarak adet kramplarının hafiflemesine yardımcı olur.
Ancak bu ilaçların herkes için uygun olmadığı unutulmamalıdır. Mide-bağırsak hastalıkları, böbrek hastalıkları, bazı kalp-damar hastalıkları, kanama sorunları, ilaç alerjileri, gebelik veya başka özel durumlarda farklı değerlendirmeler gerekebilir. Bu nedenle özellikle düzenli veya tekrarlayan kullanım söz konusuysa hekime ya da eczacıya danışılması önemlidir.
Hormonal tedaviler
Bazı kişilerde hormonal doğum kontrol yöntemleri adet ağrısını azaltabilir. Kombine hormonal yöntemler veya yalnızca progesteron içeren seçenekler, uygun hastalarda adet döngüsünü ve kanamayı azaltarak ağrı kontrolüne yardımcı olabilir.
Bu yöntemlerin her birey için uygun olmadığı unutulmamalıdır. Kişinin sağlık geçmişi, kullandığı ilaçlar, migren öyküsü, pıhtılaşma riski, sigara kullanımı ve gebelik planı gibi birçok faktör değerlendirilmelidir.
Altta yatan hastalığın tedavisi
Ağrılı adetin nedeni endometriozis, adenomyozis, miyom veya başka bir hastalıksa tedavi bu hastalığa yönelik planlanır.
Örneğin endometrioziste ağrı kontrolü için ilaç tedavileri kullanılabilir. Bazı hastalarda cerrahi tedavi de gündeme gelebilir. Cerrahi gerekip gerekmediği; belirtilerin şiddeti, hastalığın yaygınlığı, önceki tedavilere yanıt ve gebelik planı gibi faktörler dikkate alınarak değerlendirilir.
Isı uygulaması ve destekleyici yöntemler
Karın veya bel bölgesine uygulanan uygun sıcaklıkta ısı, bazı kişilerde adet kramplarının azalmasına yardımcı olabilir. Ilık duş veya banyo da rahatlama sağlayabilir.
Düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku bazı kişilerde adet döneminin daha rahat geçirilmesine katkıda bulunabilir. Bununla birlikte bu yöntemler, altta yatan bir hastalığın tedavisinin yerine geçmez.
Ağrılı Adet Kimler Risk Altında
Ağrılı adet her yaşta görülebilse de özellikle ergenlik döneminden genç erişkinliğe kadar olan yaşlarda oldukça yaygındır.
Primer dismenore açısından bazı faktörler daha yüksek riskle ilişkilendirilebilir. Adetlerin erken yaşta başlaması, yoğun veya uzun süren adet kanamaları, ailede benzer şikâyetlerin bulunması ve bazı yaşam tarzı faktörleri bunlar arasında sayılabilir.
Sekonder dismenore açısından ise risk, doğrudan belirli bir hastalığa bağlıdır. Örneğin endometriozis öyküsü bulunan yakın akrabalarda hastalık görülme olasılığı artabilir.
Bununla birlikte herhangi bir risk faktörünün bulunmaması da endometriozis veya başka bir jinekolojik hastalığın kesin olarak olmadığı anlamına gelmez. Benzer şekilde şiddetli ağrı yaşayan her kişide mutlaka ciddi bir hastalık bulunduğu düşünülmemelidir.
Burada en önemli nokta, ağrının kişide oluşturduğu etkidir. Her ay günlük yaşamı belirgin biçimde bozan ağrı, değerlendirilmesi gereken bir belirtidir.
Ağrılı Adet Önleme ve Korunma Yolları
Primer dismenoreyi her zaman tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak bazı uygulamalar adet dönemindeki ağrının daha kolay yönetilmesine yardımcı olabilir.
Düzenli fiziksel aktivite, yeterli uyku, dengeli beslenme ve kişinin kendisi için uygun bir stres yönetimi rutini genel iyilik halini destekleyebilir. Adet döngüsünün ve ağrıların takip edilmesi de yararlıdır.
Adet takvimi tutarak şu bilgileri kaydetmek tanı sürecinde yardımcı olabilir:
- Adetin başladığı ve bittiği tarih
- Ağrının ne zaman başladığı
- Ağrının yaklaşık şiddeti
- Kanamanın normalden fazla olup olmadığı
- Kullanılan ağrı kesiciler ve bunların etkisi
- Bulantı, ishal veya baş dönmesi gibi eşlik eden belirtiler
- İş, okul veya günlük aktivitelerin etkilenip etkilenmediği
Bu kayıtlar özellikle ağrının zaman içinde değişip değişmediğinin anlaşılmasını kolaylaştırabilir.
Ayrıca ağrının her ay giderek arttığı fark edildiğinde yalnızca ağrı kesici kullanmaya devam etmek yerine nedeninin araştırılması daha doğru bir yaklaşım olabilir.
Ağrılı Adet na Hangi Doktorlar Bakar?
Ağrılı adet şikâyetinde öncelikle Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurulabilir. Jinekoloji uzmanı, ağrının primer dismenore ile uyumlu olup olmadığını değerlendirebilir ve gerekli gördüğünde endometriozis, adenomyozis, miyom veya diğer jinekolojik nedenleri araştırabilir.
Ergenlerde adet ağrısı belirginse Çocuk ve Ergen Jinekolojisi alanında çalışan hekimlerden de destek alınabilir. Özellikle adetlerin başlamasından itibaren çok şiddetli ağrı bulunması veya tedaviye rağmen şikâyetlerin devam etmesi durumunda bu alanda deneyimli bir değerlendirme yararlı olabilir.
Endometriozis veya kronik pelvik ağrı düşünülen durumlarda, gerektiğinde bu konularda deneyimli kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarına yönlendirme yapılabilir.
Ağrının jinekolojik bir nedenden kaynaklanmadığının düşünüldüğü durumlarda ise gastroenteroloji, üroloji, fizik tedavi ve rehabilitasyon veya başka ilgili branşların değerlendirmesi gerekebilir. Hangi uzmana başvurulacağı, şikâyetlerin tamamı değerlendirildikten sonra belirlenir.
Ağrılı Adet ile Başa Çıkma
Ağrılı adetle başa çıkmada ilk adım, yaşanan ağrıyı küçümsememektir. Adet sırasında belirli ölçüde kramp yaşanması yaygın olsa da kişinin her ay günlük yaşamından uzaklaşmasına neden olan şiddetli ağrı “katlanılması gereken” bir durum olarak görülmemelidir.
Adet döneminde karın veya bel bölgesine uygun sıcaklıkta ısı uygulamak, yeterince dinlenmek ve mümkün olduğu ölçüde günlük fiziksel aktiviteyi sürdürmek bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir. Hekim tarafından uygun görülen ağrı kesicilerin doğru şekilde kullanılması da tedavinin bir parçası olabilir.
Bunun yanında ağrının özelliklerini takip etmek önemlidir. Önceki aylara göre belirgin şekilde şiddetlenen ağrı, adet dışında devam eden pelvik ağrı, yoğun veya düzensiz kanama, cinsel ilişki sırasında ağrı ya da bağırsak ve idrarla ilişkili yeni şikâyetler ortaya çıktığında yeniden değerlendirme gerekebilir.
Özellikle ağrı okul, iş, sosyal yaşam veya günlük kişisel ihtiyaçları yerine getirmeyi engelliyorsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmak uygun olur.
Ağrılı adet çoğu zaman yönetilebilir bir durumdur. Ancak bunun için ağrının altında yatan nedenin doğru anlaşılması önemlidir. Gerektiğinde yapılan değerlendirme, yalnızca ağrının azaltılmasını değil, varsa altta yatan jinekolojik hastalığın erken fark edilmesini ve uygun şekilde yönetilmesini de sağlayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ağrılı adet normal midir?
Hafif veya orta düzeyde adet krampları sık görülür. Ancak çok şiddetli, giderek artan veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen ağrılar normal kabul edilmemeli ve nedenleri araştırılmalıdır.
Ağrılı adet endometriozis belirtisi olabilir mi?
Evet. Özellikle giderek şiddetlenen adet ağrısı, adet dışında pelvik ağrı, cinsel ilişki sırasında ağrı veya adet döneminde dışkılama ve idrar yapma sırasında belirginleşen ağrı endometriozis açısından değerlendirme gerektirebilir. Ancak bu belirtiler tek başına endometriozis tanısı koydurmaz.
Ağrılı adet için hangi doktora gidilir?
İlk olarak Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurulabilir. Ergenlerde veya karmaşık durumlarda Çocuk ve Ergen Jinekolojisi alanında çalışan uzmanların değerlendirmesi gerekebilir.
Adet ağrısına sıcak su torbası iyi gelir mi?
Karın veya bel bölgesine uygun sıcaklıkta uygulanan ısı, bazı kişilerde kasların gevşemesine ve ağrının azalmasına yardımcı olabilir. Ciltte yanık oluşmaması için aşırı sıcak uygulamalardan kaçınılmalıdır.
Ağrılı adet ileride kısırlığa neden olur mu?
Ağrılı adetin kendisi doğrudan kısırlık anlamına gelmez. Ancak ağrının altında endometriozis gibi üreme sağlığını etkileyebilen bir hastalık bulunuyorsa bu hastalığın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Ağrı kesici kullanmak adet ağrısını azaltır mı?
Bazı ağrı kesiciler, özellikle prostaglandin üretimini azaltan nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, adet kramplarının giderilmesinde etkili olabilir. Ancak herkes için uygun olmadıklarından kişinin sağlık durumuna ve kullandığı diğer ilaçlara göre değerlendirilmelidir.
