Gastroenteroloji, yalnızca mide ağrısı, reflü ya da hazımsızlıkla ilgilenen bir tıp dalı değildir. Sindirim sisteminin tamamı ile karaciğer, safra kesesi, safra yolları ve pankreasın hastalıklarının tanı ve tedavisi bu uzmanlık alanının kapsamındadır.
Bu nedenle uzun süren karın ağrısı, tekrarlayan şişkinlik, bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, yutma güçlüğü, dışkıda kan, kronik ishal veya kabızlık gibi yakınmaların yanı sıra karaciğer testlerinde ortaya çıkan anormallikler de gastroenteroloji değerlendirmesini gerektirebilir.
Gastroenteroloji doktorları, hastanın şikâyetini tek başına bir organa indirgemek yerine sindirim sisteminin farklı bölümleri arasındaki ilişkiyi de değerlendirir. Gerektiğinde kan ve dışkı testleri, ultrasonografi ve diğer görüntüleme yöntemleri, endoskopi veya kolonoskopi gibi işlemlerden yararlanılır.
Gastroenteroloji Nedir?
Gastroenteroloji, sindirim sistemi hastalıklarının tanı, takip ve tedavisiyle ilgilenen tıp uzmanlık alanıdır. Sindirim sistemi; yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve rektum gibi organların yanı sıra karaciğer, safra kesesi, safra yolları ve pankreasla birlikte değerlendirilir.
Gastroenteroloji doktoru, halk arasında bazen “mide ve bağırsak doktoru” olarak tanımlansa da çalışma alanı bundan daha geniştir. Özellikle karaciğer hastalıkları, safra yolları ve pankreas hastalıkları da gastroenterolojinin önemli çalışma alanları arasındadır.
Sindirim sistemi birbirinden bağımsız çalışan organlardan oluşmaz. Örneğin safra üretimi karaciğerle, safra depolanması safra kesesiyle, sindirim enzimlerinin önemli bir bölümü ise pankreasla ilişkilidir. Bağırsakların hareketleri ve besinlerin emilimi de çok sayıda mekanizma tarafından birlikte düzenlenir.
Bu nedenle gastroenterolojik değerlendirmede yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakmak yeterli olmayabilir.
Gastroenteroloji Doktoru Hangi Hastalıklara Bakar?
Gastroenteroloji oldukça geniş bir hastalık grubunu kapsar. En sık karşılaşılan sorunlardan bazıları şunlardır:
Mide ve yemek borusu hastalıkları
Gastroenteroloji doktorlarının değerlendirdiği üst sindirim sistemi sorunları arasında:
- Gastroözofageal reflü hastalığı
- Gastrit ve gastropati
- Peptik ülser hastalığı
- Hazımsızlık ve dispepsi
- Helicobacter pylori enfeksiyonu
- Barrett özofagusu
- Yutma güçlüğüyle ilişkili hastalıklar
- Eozinofilik özofajit
- Mide ve yemek borusunun bazı iyi huylu veya kötü huylu hastalıkları
yer alır.
Her mide ağrısı gastrit, her yanma hissi de reflü anlamına gelmez. Benzer yakınmalar farklı hastalıklarda görülebileceği için şikâyetin süresi, niteliği, eşlik eden belirtiler ve kişinin tıbbi öyküsü birlikte değerlendirilir.
Bağırsak hastalıkları
İnce ve kalın bağırsaklarla ilgili çok farklı hastalıklar gastroenterolojinin çalışma alanındadır. Bunlar arasında:
- İrritabl bağırsak sendromu
- Kronik kabızlık
- Uzun süren veya tekrarlayan ishal
- Crohn hastalığı
- Ülseratif kolit
- Çölyak hastalığı
- Divertiküler hastalık
- Bağırsak polipleri
- Bazı emilim bozuklukları
- Bağırsak kanamaları
sayılabilir.
Özellikle dışkılama alışkanlığında yeni ortaya çıkan ve kalıcı olan değişiklikler, tekrarlayan kanama veya açıklanamayan kansızlık gibi durumlarda değerlendirme gerekebilir.
Karaciğer hastalıkları
Gastroenterolojinin önemli çalışma alanlarından biri de hepatolojidir. Karaciğerle ilgili:
- Viral hepatitler
- Yağlı karaciğer hastalığı
- Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı
- Siroz
- Otoimmün karaciğer hastalıkları
- Bazı ilaçlara bağlı karaciğer hasarları
- Karaciğer enzim yüksekliği
- Karaciğer kitleleri ve diğer karaciğer hastalıkları
gastroenteroloji değerlendirmesine konu olabilir.
Özellikle rutin kan tahlillerinde ALT, AST, GGT veya bilirubin gibi karaciğerle ilişkili değerlerin yüksek bulunması her zaman ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak bu sonuçların nedeninin araştırılması gerekebilir.
Safra kesesi ve safra yolları
Safra taşları, safra kesesi iltihabı, safra yollarını ilgilendiren bazı hastalıklar ve safra akımının bozulması gastroenterolojinin ilgi alanındadır.
Bu hastalıkların değerlendirilmesinde ultrasonografi başta olmak üzere farklı görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Bazı durumlarda endoskopik işlemler de gündeme gelebilir.
Pankreas hastalıkları
Gastroenterologlar akut veya kronik pankreatit, pankreas kistleri ve pankreası ilgilendiren diğer hastalıkların değerlendirilmesinde de rol alır.
Pankreas hastalıkları bazen karın ağrısı, bulantı veya sindirim sorunları gibi oldukça genel belirtilerle ortaya çıkabildiğinden, tanıya ulaşmak için klinik değerlendirme ile birlikte laboratuvar ve görüntüleme yöntemleri gerekebilir.
Hangi Şikâyetlerde Gastroenteroloji Doktoruna Gidilir?
Gastroenterolojiye başvurmayı gerektiren belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Bununla birlikte aşağıdaki yakınmaların uzun sürmesi, tekrarlaması veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkilemesi değerlendirme gerektirebilir:
- Sürekli veya tekrarlayan karın ağrısı
- Uzun süren mide yanması ve reflü yakınmaları
- Geçmeyen hazımsızlık
- Yutma güçlüğü
- Tekrarlayan bulantı ve kusma
- Süregelen şişkinlik ve gaz şikâyeti
- Kronik ishal
- Kronik veya tedaviye rağmen tekrarlayan kabızlık
- Dışkılama alışkanlığında yeni değişiklikler
- Dışkıda kan veya siyah renkli dışkılama
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Kansızlık
- Karaciğer testlerinde açıklanamayan yükseklik
- Sarılık
- Tekrarlayan pankreas veya safra yolu sorunları
Burada önemli olan, tek bir belirtinin otomatik olarak belirli bir hastalığı gösterdiğini düşünmemektir. Aynı yakınmanın çok farklı nedenleri olabilir.
Mide Ağrısı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Mide bölgesindeki ağrı birçok farklı nedenden kaynaklanabilir. Hazımsızlık, reflü, mide veya onikiparmak bağırsağı hastalıkları bunlardan bazılarıdır; ancak ağrının kaynağı her zaman mide olmayabilir.
Özellikle tekrarlayan, uzun süren veya beraberinde başka belirtilerin bulunduğu mide ve üst karın yakınmalarında gastroenteroloji doktoru uygun uzmanlık alanlarından biridir.
İlk değerlendirmede doktor, ağrının nerede olduğunu, ne zaman başladığını, yemeklerle ilişkisini, gece ortaya çıkıp çıkmadığını ve başka belirtilerin eşlik edip etmediğini sorgulayabilir. Gerekli görülürse ileri incelemeler planlanabilir.
Şişkinlik ve Gaz İçin Gastroenterolojiye Gidilir mi?
Şişkinlik ve gaz oldukça sık görülen sindirim sistemi yakınmalarıdır ve her zaman önemli bir hastalığa işaret etmez.
Beslenme alışkanlıkları, bağırsak hareketleri, bazı gıdalara karşı intoleranslar, kabızlık, irritabl bağırsak sendromu ve başka sindirim sistemi sorunları bu tür yakınmalara neden olabilir.
Şikâyetlerin sürekli hale gelmesi, belirgin şekilde artması veya kilo kaybı, dışkıda kan, kansızlık, sürekli ishal ya da gece uykudan uyandıran belirtiler gibi başka bulgularla birlikte görülmesi durumunda doktor değerlendirmesi daha önemli hale gelir.
Gastroenteroloji Doktoru Muayenede Ne Yapar?
Gastroenteroloji muayenesi yalnızca endoskopi veya kolonoskopiden ibaret değildir.
İlk aşamada hastanın şikâyetleri ve tıbbi geçmişi ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, geçirilmiş hastalıklar, ailede bulunan bazı hastalıklar, beslenme alışkanlıkları ve önceki tetkik sonuçları da değerlendirmeye dahil edilebilir.
Ardından fizik muayene yapılabilir. Bulgulara göre kan testleri, dışkı incelemeleri, ultrasonografi veya diğer görüntüleme yöntemleri istenebilir.
Bazı hastalarda ise doğrudan ya da sonraki aşamada endoskopik incelemeler gerekebilir.
Endoskopi Neden Yapılır?
Üst gastrointestinal sistem endoskopisi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümünün doğrudan görüntülenmesini sağlayan bir işlemdir.
Uzun süren reflü yakınmaları, açıklanamayan üst sindirim sistemi şikâyetleri, yutma güçlüğü, bazı kanama bulguları veya belirli hastalıkların araştırılması gibi durumlarda doktor tarafından önerilebilir.
Endoskopi sırasında gerekli görülürse biyopsi, yani küçük bir doku örneği alınması da mümkündür. Biyopsi alınması tek başına kanser şüphesi olduğu anlamına gelmez; farklı hastalıkların tanısında da doku incelemesine ihtiyaç duyulabilir.
Kolonoskopi Hangi Durumlarda Yapılır?
Kolonoskopi, kalın bağırsağın iç yüzeyinin özel bir cihazla doğrudan incelenmesini sağlayan endoskopik bir işlemdir.
Dışkıda kan, bağırsak alışkanlığında açıklanamayan değişiklikler, bazı karın ağrıları, inflamatuvar bağırsak hastalıklarının değerlendirilmesi, poliplerin araştırılması veya çıkarılması ve kolorektal kanser taraması gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.
Kolonoskopinin önemli özelliklerinden biri, yalnızca görüntüleme yapılmasına değil, uygun durumlarda polip gibi bazı lezyonların aynı işlem sırasında çıkarılmasına da olanak sağlayabilmesidir.
Kolorektal kanser taramasının ne zaman başlanacağı ve hangi yöntemin uygun olduğu kişinin yaşına, risk faktörlerine ve ilgili güncel tarama önerilerine göre değişebilir.
Gastroenteroloji Doktoru Kanserle İlgilenir mi?
Evet. Gastroenteroloji, sindirim sistemi kanserlerinin tanı sürecinde ve bazı kanser öncesi lezyonların belirlenmesinde önemli bir role sahiptir.
Yemek borusu, mide, kolon, rektum, pankreas, karaciğer ve safra yollarıyla ilişkili kanserlerde gastroenterologlar tanısal değerlendirme, endoskopik işlemler, biyopsi ve hastanın uygun diğer uzmanlıklara yönlendirilmesi süreçlerinde görev alabilir.
Ancak gastroenteroloji ile cerrahi onkoloji veya tıbbi onkoloji aynı uzmanlık alanları değildir. Kanser saptandığında tedavi planı hastalığın türüne ve evresine göre farklı uzmanlıkların birlikte çalışmasını gerektirebilir.
Gastroenteroloji ve Genel Cerrahi Arasındaki Fark Nedir?
Gastroenteroloji ile genel cerrahi zaman zaman birbirine karıştırılır.
Gastroenteroloji, sindirim sistemi hastalıklarının çoğunda ilaç tedavisi, takip ve endoskopik tanı veya tedavi yöntemleriyle ilgilenen dahili bir uzmanlık alanıdır.
Genel cerrahi ise cerrahi tedavi gerektiren hastalıklarla ilgilenir. Örneğin bazı safra kesesi hastalıklarında, bağırsak hastalıklarında veya sindirim sistemi kanserlerinde cerrahi tedavi gerekebilir.
Bu iki uzmanlık alanı birbirinin alternatifi değildir. Hastalığın niteliğine göre gastroenteroloji ve genel cerrahi birlikte çalışabilir.
Gastroenteroloji Muayenesine Giderken Neler Hazırlanabilir?
Muayeneye giderken daha önce yapılmış tetkiklerin sonuçlarını ve kullanılan ilaçların listesini yanında bulundurmak değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Şikâyetin ne zamandır devam ettiği, hangi durumlarda arttığı veya azaldığı, dışkılama düzenindeki değişiklikler ve daha önce uygulanan tedaviler hakkında mümkün olduğunca açık bilgi vermek de yararlıdır.
Ailede kolon kanseri, polip, inflamatuvar bağırsak hastalığı, çölyak hastalığı veya belirli karaciğer hastalıklarının bulunması gibi bilgiler de doktor tarafından önemli görülebilir.
Doktorun önerisi olmadan muayene öncesinde ilaçları bırakmak veya değiştirmek doğru değildir.
Gastroenteroloji Randevusunda Hangi Testler İstenebilir?
Her hastaya aynı testler uygulanmaz. İncelemeler kişinin yakınmalarına ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Duruma göre:
- Kan testleri
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Dışkı testleri
- Helicobacter pylori testleri
- Ultrasonografi
- Bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme
- Üst gastrointestinal endoskopi
- Kolonoskopi
- Gerekli durumlarda ileri endoskopik yöntemler
kullanılabilir.
Örneğin reflü yakınması bulunan herkesin endoskopiye ihtiyacı olmayabilir. Benzer şekilde karın ağrısı bulunan herkes için kolonoskopi yapılması da gerekmez. Hangi incelemenin gerekli olduğu klinik değerlendirmeye göre belirlenir.
Hangi Belirtilerde Beklemeden Tıbbi Yardım Alınmalı?
Bazı sindirim sistemi belirtileri rutin bir poliklinik randevusundan önce acil değerlendirme gerektirebilir.
Özellikle yoğun veya giderek artan karın ağrısı, bayılma veya belirgin halsizlikle birlikte görülen kanama, kanlı kusma, siyah ve katranımsı dışkı, sürekli kusma, belirgin susuzluk veya bilinç değişikliği gibi durumlarda acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Sarılığın belirginleşmesi, şiddetli karın ağrısı ve ateş gibi bulgular da geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
Bu belirtilerin her biri mutlaka belirli bir hastalığın göstergesi değildir. Ancak ciddi durumların dışlanması açısından zamanında tıbbi değerlendirme önem taşır.
Gastroenteroloji Doktoru Seçerken Nelere Dikkat Edilebilir?
Bir gastroenteroloji doktoru ararken yalnızca muayene ücretine veya internet üzerindeki yorumlara bakmak yerine, ihtiyacınıza uygun uzmanlık alanını belirlemek daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.
Örneğin reflü veya mide yakınmaları için genel gastroenteroloji deneyimi önemliyken, inflamatuvar bağırsak hastalığı, karaciğer hastalıkları, ileri endoskopi veya belirli bir sindirim sistemi hastalığı için o alanda özel ilgi ve deneyimi bulunan bir uzman tercih edilebilir.
Doktorun uzmanlık alanı, çalıştığı kurum, uyguladığı tanısal yöntemler ve sizin şikâyetinizle ilgili çalışma alanları değerlendirmede dikkate alınabilir.
Bir doktorun seçilmesi, internet üzerindeki hasta yorumlarından bağımsız olarak kişisel tıbbi ihtiyaçlar ve hekim değerlendirmesiyle ele alınmalıdır.
Gastroenterolojiye Başvurmak İçin Sevk Gerekir mi?
Randevu ve sevk koşulları sağlık kuruluşuna ve sağlık güvencesine göre değişebilir. Kamu hastaneleri, üniversite hastaneleri ve özel sağlık kuruluşlarında farklı randevu süreçleri bulunabilir.
Bu nedenle gastroenteroloji randevusu almadan önce başvurulacak sağlık kuruluşunun güncel uygulamalarının kontrol edilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Gastroenteroloji doktoru mideye bakar mı?
Evet. Gastroenteroloji; mide, yemek borusu ve onikiparmak bağırsağı hastalıklarının yanı sıra bağırsaklar, karaciğer, safra yolları ve pankreas hastalıklarıyla da ilgilenir.
Gastroenteroloji doktoruna hangi şikâyetlerle gidilir?
Uzun süren veya tekrarlayan karın ağrısı, reflü, hazımsızlık, yutma güçlüğü, kronik ishal veya kabızlık, dışkıda kan, bağırsak alışkanlığında değişiklik ve açıklanamayan karaciğer test yüksekliği gibi durumlarda gastroenteroloji değerlendirmesi gerekebilir.
Gastroenteroloji doktoru kolonoskopi yapar mı?
Gastroenterologlar kolonoskopi konusunda eğitim almış uzmanlardır ve uygun hastalarda tanısal veya tedavi amaçlı kolonoskopi gerçekleştirebilirler.
Her mide ağrısında endoskopi yapılır mı?
Hayır. Endoskopi gerekliliği hastanın yaşı, belirtileri, risk faktörleri, muayene bulguları ve önceki değerlendirmelere göre belirlenir.
Gastroenteroloji karaciğer hastalıklarına bakar mı?
Evet. Gastroenteroloji, karaciğer hastalıklarının önemli bir bölümünün değerlendirme ve takibini kapsar. Karaciğer enzim yüksekliği, viral hepatitler, yağlı karaciğer hastalığı ve siroz bunlardan bazılarıdır.
Gastroenteroloji ile genel cerrahi arasındaki fark nedir?
Gastroenteroloji ağırlıklı olarak sindirim sistemi hastalıklarının dahili ve endoskopik değerlendirme ve tedavisiyle ilgilenirken, genel cerrahi cerrahi tedavi gerektiren hastalıklarla ilgilenir. Bazı hastalarda iki uzmanlık alanının birlikte çalışması gerekebilir.
