Gebeliklerin büyük bölümü düzenli gebelik takibiyle sağlıklı şekilde ilerler. Ancak bazı gebeliklerde annenin mevcut hastalıkları, önceki gebelik öyküsü, çoğul gebelik, bebeğin gelişimiyle ilgili bulgular veya ultrason değerlendirmelerinde ortaya çıkan durumlar daha ayrıntılı ve yakın takip gerektirebilir. İşte perinatolojinin temel çalışma alanı bu tür gebeliklerdir.
Perinatoloji, diğer adıyla maternal-fetal tıp, gebelikte anne ve bebeği ilgilendiren yüksek riskli veya karmaşık durumların değerlendirilmesi, tanısal incelemelerin planlanması ve gebelik yönetiminin düzenlenmesiyle ilgilenen kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığı içindeki bir yan dal alanıdır. Perinatoloji uzmanları, gerektiğinde gebeyi takip eden kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte çalışır.
Burada önemli bir ayrım vardır: Perinatolojiye başvurmak mutlaka gebelikte ciddi bir sorun olduğu anlamına gelmez. Bazen yalnızca belirli bir riskin daha ayrıntılı değerlendirilmesi, bebeğin gelişiminin yakından izlenmesi veya doğum öncesi bir bulgunun açıklığa kavuşturulması amacıyla perinatoloji görüşü alınır.
Perinatoloji nedir?
Perinatoloji, gebelik öncesinden başlayarak gebelik, doğum ve doğum sonrası dönemde anne ile bebeğin sağlığını etkileyebilecek yüksek riskli durumlarla ilgilenir.
Perinatoloji uzmanı; annenin mevcut hastalıklarının gebelik üzerindeki olası etkilerini, gebeliğe bağlı ortaya çıkan komplikasyonları ve bebeğin gelişimiyle ilgili sorunları birlikte değerlendirir. Bu değerlendirmede ultrasonografi, Doppler incelemeleri, fetal kalp değerlendirmeleri, laboratuvar testleri ve gerektiğinde doğum öncesi tanı yöntemlerinden yararlanılabilir.
Perinatolojinin çalışma alanı yalnızca bebeğe yönelik değildir. Anne sağlığı ile bebeğin sağlığı birbirinden ayrı düşünülemez. Örneğin gebelik öncesinde bulunan hipertansiyon, diyabet, böbrek hastalığı veya bazı kalp hastalıkları hem annenin hem de bebeğin gebelik sürecindeki risklerini değiştirebilir.
Perinatoloji doktoru ile kadın hastalıkları ve doğum uzmanı arasındaki fark nedir?
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, gebelik takibi ve doğumun yanı sıra kadın sağlığının çok geniş bir alanında hizmet verir. Normal seyreden gebeliklerin önemli bir bölümü yalnızca kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından takip edilebilir.
Perinatoloji uzmanı ise özellikle yüksek riskli gebelikler ve anne-bebek sağlığını daha yakından ilgilendiren karmaşık durumlar konusunda ileri düzey eğitim almıştır.
Bu nedenle iki uzmanlık alanını birbirinin alternatifi olarak düşünmek doğru değildir. Birçok durumda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı gebeliğin genel takibini sürdürürken perinatoloji uzmanından görüş alınır. Bazı gebeliklerde ise riskin niteliğine göre takip daha çok perinatoloji ekibi tarafından yürütülebilir.
Gebeliğin risk düzeyi değiştikçe takip planı da değişebilir. Bu nedenle “Her gebe perinatolojiye gitmeli mi?” sorusunun yanıtı hayırdır; ancak belirli riskler veya bulgular varsa perinatoloji değerlendirmesi önemli hale gelebilir.
Perinatoloji uzmanları hangi durumlarla ilgilenir?
Perinatolojinin kapsamı oldukça geniştir. Başlıca çalışma alanları arasında anneye ait hastalıklar, gebeliğe bağlı komplikasyonlar, çoğul gebelikler, bebeğin gelişimi ve doğum öncesi tanı süreçleri bulunur.
Gebelikte yüksek tansiyon ve preeklampsi
Gebelikte hipertansiyon, anne ve bebeğin yakından izlenmesini gerektirebilen önemli durumlardan biridir. Özellikle kronik hipertansiyon, gebelik hipertansiyonu veya preeklampsi söz konusu olduğunda kan basıncının yanı sıra anne organlarının durumu ve bebeğin büyümesi de değerlendirilir.
Preeklampsi gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkabilen ve yalnızca tansiyon yüksekliğinden ibaret olmayan bir tablodur. Böbrek, karaciğer, kan hücreleri ve diğer organlarla ilgili bulgular eşlik edebilir. Bazı durumlarda anne veya bebeğin sağlığı açısından gebeliğin daha yakından takip edilmesi gerekir.
Gebelikte diyabet
Gebelik öncesinden mevcut olan diyabet veya gebelik sırasında ortaya çıkan diyabet, gebeliğin seyri açısından özel değerlendirme gerektirebilir.
Kan şekeri kontrolünün yanı sıra bebeğin büyümesi, amniyon sıvısı ve gebeliğin diğer özellikleri takip edilir. Diyabetin süresi, kontrol düzeyi ve eşlik eden komplikasyonlar takip yaklaşımını etkileyebilir.
Kalp, böbrek ve diğer kronik hastalıklar
Gebelik sırasında kalbin ve dolaşım sisteminin çalışma yükü değişir. Bu nedenle kalp hastalığı bulunan kişilerde gebelik öncesi danışmanlık ve gebelik boyunca uygun takip önem taşıyabilir.
Benzer şekilde böbrek hastalıkları, bazı romatizmal ve bağışıklık sistemi hastalıkları, epilepsi, tiroit hastalıkları ve diğer kronik hastalıklar da gebelik yönetimini etkileyebilir.
Bu gibi durumlarda perinatoloji uzmanı, gerektiğinde kardiyoloji, nefroloji, romatoloji veya ilgili diğer uzmanlıklarla birlikte çalışabilir.
Önceki gebelikte yaşanan sorunlar
Daha önce gebelikte ciddi bir komplikasyon yaşanması, sonraki gebelikte mutlaka aynı durumun tekrar edeceği anlamına gelmez. Ancak önceki gebeliğin nasıl sonuçlandığı yeni gebelikte risk değerlendirmesi açısından önemlidir.
Örneğin önceki gebelikte:
- erken doğum,
- ciddi preeklampsi,
- bebeğin gelişme geriliği,
- gebelik kaybı,
- ölü doğum,
- plasentayla ilgili ciddi sorunlar,
- bebeğe ait bazı doğumsal veya genetik hastalıklar
gibi durumlar yaşandıysa, yeni gebelikte perinatoloji görüşü gerekebilir.
Burada amaç yalnızca geçmişte yaşanan sorunu tekrar aramak değil, yeni gebelikteki riskleri erken dönemde belirleyerek uygun takip planını oluşturmaktır.
Çoğul gebeliklerde perinatolojinin rolü
İkiz, üçüz veya daha fazla bebeğin bulunduğu gebeliklerde takip, tekil gebeliklerden farklı olabilir. Bebeklerin aynı plasentayı paylaşıp paylaşmadığı gibi özellikler, izlem planının belirlenmesinde önem taşır.
Çoğul gebeliklerde erken doğum, büyüme farklılıkları ve plasentaya bağlı bazı komplikasyonların görülme ihtimali arttığından daha sık ultrasonografik değerlendirme gerekebilir.
Özellikle tek plasentayı paylaşan ikiz gebeliklerde bebeğin gelişimi ve iki bebek arasındaki dolaşımın değerlendirilmesi daha yakından yapılabilir.
Bebeğin gelişimiyle ilgili sorunlarda perinatoloji
Ultrason sırasında bebeğin beklenenden küçük olduğu görülmesi her zaman bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Bazı bebekler yapısal olarak daha küçük olabilir. Bununla birlikte bebeğin büyümesinde beklenenden belirgin bir yavaşlama olduğunda plasentanın işlevi ve bebeğin iyilik hali açısından daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
Bu değerlendirmede bebeğin ölçümleri, büyüme eğrisi, amniyon sıvısı ve gerektiğinde Doppler ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Takip sırasında tek bir ölçümden çok, bebeğin zaman içindeki gelişimi ve diğer bulgular birlikte değerlendirilir.
Ayrıntılı ultrason ve bebeğin organlarının değerlendirilmesi
Perinatolojinin en çok bilinen çalışma alanlarından biri gebelik ultrasonografisidir. Ancak perinatoloji değerlendirmesi yalnızca “daha ayrıntılı ultrason” anlamına gelmez.
Gebeliğin belirli dönemlerinde bebeğin beyin, omurga, kalp, karın duvarı, böbrekleri, ekstremiteleri ve diğer anatomik yapıları ayrıntılı şekilde incelenebilir.
Ultrasonda şüpheli bir bulgu görülmesi halinde bunun anlamı hemen kesin bir hastalık tanısı konduğu değildir. Bulguların bir kısmı geçici olabilir, normal varyasyon kapsamında değerlendirilebilir veya ileri incelemeyle daha iyi açıklanabilir.
Bu nedenle ultrason sonucunda bir şüpheli bulgu saptandığında perinatoloji uzmanının değerlendirmesi, bulgunun gerçekten önemli olup olmadığının ve başka incelemeye ihtiyaç bulunup bulunmadığının anlaşılmasına yardımcı olabilir.
Fetal ekokardiyografi nedir?
Fetal ekokardiyografi, bebeğin kalbinin gebelik sırasında ayrıntılı olarak değerlendirilmesini sağlayan özel bir ultrason incelemesidir.
Her gebeye rutin olarak yapılması gereken bir inceleme değildir. Ancak bazı anne hastalıkları, aile öyküsü veya gebelik sırasında ultrasonografide kalple ilgili şüpheli bir bulgu bulunması gibi durumlarda önerilebilir.
Fetal ekokardiyografi ile kalbin yapısı, odacıkları, kapakları ve büyük damarları gibi özellikler değerlendirilir. Bununla birlikte doğum öncesi yapılan hiçbir görüntüleme yöntemi kalple ilgili tüm sorunları kesin olarak dışlayamaz.
Doğum öncesi genetik tarama ve tanı
Perinatoloji değerlendirmesinde genetik hastalıklar açısından tarama veya tanısal testler de gündeme gelebilir.
Burada tarama testi ile tanı testini birbirinden ayırmak önemlidir.
Tarama testleri, bebeğin belirli kromozomal farklılıklara sahip olma olasılığının artıp artmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. Anne kanından yapılan hücresiz DNA testi gibi yöntemler bu gruptadır.
Tanısal testler ise belirli genetik veya kromozomal durumların olup olmadığını doğrudan değerlendirmek amacıyla yapılır. Amniyosentez ve koryon villus örneklemesi bu gruptaki yöntemlerdendir.
Tarama testinde yüksek risk çıkması tek başına kesin tanı anlamına gelmez. Benzer şekilde düşük riskli bir tarama sonucu da tüm genetik veya yapısal hastalıkların bulunmadığını garanti etmez. Testlerin neyi gösterdiği ve neyi göstermediği, karar verilmeden önce hekim tarafından açıklanmalıdır.
Amniyosentez ve koryon villus örneklemesi ne zaman gündeme gelir?
Amniyosentezde ultrason eşliğinde amniyon sıvısından örnek alınarak bebeğe ait hücreler incelenir. Koryon villus örneklemesinde ise plasentadan örnek alınır.
Bu testlerin yapılma zamanı ve gerekliliği gebelik haftasına, ultrason bulgularına, aile öyküsüne, önceki test sonuçlarına ve değerlendirilmek istenen genetik duruma göre değişir.
Her gebeye bu testlerin yapılması gerekmez. Bir tanısal test önerildiğinde, işlemin amacı, sağlayacağı bilgi, sınırlılıkları ve olası riskleri hekimle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.
Perinatoloji hangi gebeliklerde önerilebilir?
Perinatoloji değerlendirmesi farklı nedenlerle gerekli olabilir. Örneğin:
- Gebelik öncesinden bulunan önemli bir kronik hastalık varsa,
- Gebelikte hipertansiyon veya preeklampsi gelişmişse,
- Diyabet gebelik yönetimini etkiliyorsa,
- Önceki gebelikte ciddi bir komplikasyon yaşanmışsa,
- Erken doğum açısından belirgin risk bulunuyorsa,
- İkiz veya daha fazla bebeğin bulunduğu gebelik söz konusuysa,
- Bebeğin büyümesiyle ilgili şüphe varsa,
- Ultrasonografide yapısal bir farklılıktan şüphelenilmişse,
- Bebeğin kalbiyle ilgili ayrıntılı değerlendirme gerekiyorsa,
- Prenatal genetik tarama veya tanı konusunda danışmanlık gerekiyorsa,
- Plasenta veya amniyon sıvısıyla ilgili sorun saptanmışsa,
- Anne ile bebek arasındaki kan grubu uyuşmazlığı gibi özel durumlar söz konusuysa,
- Gebelikte anne veya bebeği etkileyebilecek başka önemli bir risk ortaya çıkmışsa
perinatoloji uzmanının görüşü istenebilir.
Bu liste sınırlayıcı değildir. Gebeliğin özelliklerine göre kadın hastalıkları ve doğum uzmanı başka durumlarda da perinatoloji konsültasyonu önerebilir.
Perinatoloji muayenesinde neler yapılır?
Perinatoloji değerlendirmesinin içeriği herkes için aynı değildir. İlk görüşmede öncelikle gebeliğin öyküsü, önceki gebelikler, mevcut hastalıklar, kullanılan ilaçlar, önceki tetkikler ve mevcut gebeliğin seyri değerlendirilir.
Ardından gebelik haftasına ve başvuru nedenine göre ultrasonografi veya başka incelemeler yapılabilir.
Örneğin bebeğin gelişimiyle ilgili bir sorun araştırılıyorsa büyüme ölçümleri ve Doppler değerlendirmeleri ön plana çıkabilir. Ultrasonografide yapısal bir bulgu varsa ayrıntılı fetal inceleme yapılabilir. Anneye ait bir hastalık söz konusuysa bu hastalığın gebelik üzerindeki etkileri değerlendirilir.
Sonuçta amaç yalnızca bir test sonucu vermek değil, mevcut bulguların gebeliğin bütünü içindeki anlamını değerlendirmektir.
Perinatoloji takibi doğum şeklini belirler mi?
Perinatoloji uzmanının değerlendirmesi doğum zamanlaması ve doğum şeklinin planlanmasına katkı sağlayabilir, ancak her perinatoloji hastasının sezaryen olması gerektiği şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.
Doğumun vajinal veya sezaryen olması; annenin ve bebeğin sağlık durumu, bebeğin duruşu, plasentanın yerleşimi, gebelik haftası, önceki doğumlar ve diğer obstetrik koşullar birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Bazı yüksek riskli gebeliklerde doğumun daha erken planlanması gerekebilirken, bazı durumlarda gebeliğin güvenli şekilde devam ettirilmesi tercih edilebilir. Karar, gebelik boyunca elde edilen bulgulara göre bireyselleştirilir.
Perinatoloji uzmanına ne zaman başvurmak gerekir?
Perinatolojiye başvuru çoğu zaman kadın hastalıkları ve doğum uzmanının önerisiyle gerçekleşir. Ancak gebelik öncesinde önemli bir hastalığı bulunan veya önceki gebeliğinde ciddi bir sorun yaşayan kişiler, gebelik planlaması aşamasında da perinatoloji görüşünden yararlanabilir.
Özellikle mevcut bir hastalık nedeniyle düzenli ilaç kullanan kişilerin gebelik planlamasında, ilaçların gebelik açısından uygunluğu ve hastalığın gebelik sürecindeki olası etkileri hekim tarafından değerlendirilmelidir. Kullanılan ilaçların gebelik nedeniyle kişinin kendi kararıyla kesilmesi veya değiştirilmesi doğru değildir.
Gebelik sırasında ise ultrason veya laboratuvar incelemelerinde şüpheli bir bulgu saptanması, tansiyonla ilgili sorunlar, bebeğin gelişimiyle ilgili endişeler veya başka bir risk faktörünün ortaya çıkması halinde perinatoloji değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Perinatolojiye gitmek gebeliğin riskli olduğu anlamına mı gelir?
Hayır.
Perinatolojiye yönlendirilmek, gebelikte mutlaka ciddi bir problem olduğu anlamına gelmez. Bazı durumlarda yalnızca bir bulguyu daha ayrıntılı değerlendirmek veya mevcut bir risk faktörünün gebelik üzerindeki etkisini belirlemek için uzman görüşü alınır.
Örneğin ultrasonografide bebeğin bir ölçümünün beklenenden farklı bulunması, ayrıntılı değerlendirme yapılmasını gerektirebilir. Yapılan değerlendirme sonucunda herhangi bir sorun olmadığı da ortaya çıkabilir.
Bu nedenle perinatoloji değerlendirmesini doğrudan “kötü bir sonuç” şeklinde yorumlamak yerine, gebelikte ortaya çıkan belirli bir sorunun veya riskin daha deneyimli ve ayrıntılı biçimde incelenmesi olarak görmek daha doğrudur.
Perinatoloji doktoru seçerken nelere dikkat edilebilir?
Perinatoloji gibi ileri düzey uzmanlık gerektiren bir alanda doktor seçerken öncelikle hekimin kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığı üzerine perinatoloji yan dal uzmanlığı bulunup bulunmadığına bakılabilir.
Bunun yanında başvuru nedeninizin hekimin çalışma alanıyla örtüşmesi önemlidir. Örneğin fetal ultrason, çoğul gebelik, maternal hastalıklar veya prenatal tanı gibi farklı konular perinatolojinin kapsamına girse de her hekimin klinik çalışma alanları aynı yoğunlukta olmayabilir.
Muayenede yalnızca yapılan incelemeyi değil, sonuçların ne anlama geldiğini ve bundan sonra nasıl bir takip gerektiğini anlayabileceğiniz bir iletişim kurulması da önemlidir.
Perinatoloji değerlendirmesinde hangi sorular sorulabilir?
Muayeneye giderken aklınızdaki soruları önceden not etmek yararlı olabilir. Özellikle şu konular açıklığa kavuşturulabilir:
- Bu gebelikte perinatoloji takibi neden gerekli?
- Mevcut risk faktörü anne veya bebeği nasıl etkileyebilir?
- Yapılan ultrason veya test sonucunun anlamı nedir?
- Ek bir test gerekiyor mu?
- Bir tarama testi ile tanısal test arasındaki fark nedir?
- Gebeliğin bundan sonraki takibi nasıl planlanacak?
- Doğum zamanı veya doğum şekli açısından özel bir durum var mı?
- Başka bir uzmanlık alanının değerlendirmesine ihtiyaç var mı?
Bu soruların yanıtları, gebeliğin kişisel özelliklerine göre değişir. Özellikle genetik testler ve invaziv işlemler söz konusu olduğunda kararın, testin sağlayacağı bilgi ve olası riskler anlaşıldıktan sonra verilmesi gerekir.
Perinatoloji hakkında bilinmesi gereken en önemli nokta
Perinatolojinin temel amacı yalnızca gebelikte sorun ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değildir. Risklerin mümkün olduğunca erken belirlenmesi, gerekli incelemelerin doğru zamanda yapılması ve anne ile bebeğin durumuna uygun bir takip planının oluşturulması da bu uzmanlık alanının önemli parçalarıdır.
Her gebelik aynı değildir. Aynı tanıya sahip iki kişinin gebelikleri bile farklı şekilde seyredebilir. Bu nedenle internette okunan genel bilgiler, kişinin kendi gebeliği için doğrudan bir takip veya tedavi planı yerine geçmez.
Perinatoloji uzmanı, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ve gerektiğinde diğer ilgili uzmanlık dalları arasında kurulan iş birliği, özellikle karmaşık gebeliklerde bakımın önemli bir parçasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Perinatoloji doktoru neye bakar?
Perinatoloji uzmanları yüksek riskli gebeliklerde anne ve bebeğin sağlığını değerlendirir. Anneye ait hastalıklar, gebelik komplikasyonları, çoğul gebelikler, bebeğin gelişimi, ultrason bulguları ve doğum öncesi tanı süreçleri başlıca çalışma alanlarıdır.
Her hamile kadın perinatoloji uzmanına gitmeli mi?
Hayır. Normal seyreden gebeliklerin takibi çoğunlukla kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılabilir. Ancak anneye veya bebeğe ait belirli riskler ya da şüpheli bulgular varsa perinatoloji görüşü önerilebilir.
Perinatoloji ile kadın doğum arasındaki fark nedir?
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı gebelik ve doğum dahil geniş bir alanda hizmet verir. Perinatoloji ise kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığı üzerine ileri uzmanlık eğitimi gerektiren ve özellikle yüksek riskli gebeliklerle ilgilenen bir yan dal alanıdır.
Perinatoloji uzmanı ayrıntılı ultrason yapar mı?
Perinatoloji uzmanları gebeliğin durumuna göre ayrıntılı fetal ultrasonografik değerlendirmeler yapabilir. Ancak yapılacak ultrasonun kapsamı gebelik haftasına, başvuru nedenine ve mevcut bulgulara göre değişir.
Perinatolojiye gitmek bebeğimde bir sorun olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Perinatoloji değerlendirmesi bazen yalnızca bir risk faktörünü değerlendirmek, bir ultrason bulgusunu açıklığa kavuşturmak veya gebelik takibini planlamak amacıyla yapılır. Değerlendirme sonucunda herhangi bir sorun saptanmaması da mümkündür.
Perinatoloji gebeliğin doğum şeklini belirler mi?
Perinatoloji uzmanının görüşü doğum zamanlaması ve doğum şeklinin planlanmasında önemli olabilir. Ancak vajinal doğum veya sezaryen kararı, anne ve bebeğin durumu ile obstetrik koşullar birlikte değerlendirilerek verilir.
